وبلاگ حمید مهرآذر

شعله و خون

hamidmehrazar — Sun, 25 Oct 2009 09:29:18 GMT

ساده لوحانند که فانوس آبی را

ازنسیم می ترسانند

خون می سوزانم و شعله می کشم

***

می مانم! « حسین منزوی»

روزگار سپری شده ی اندیشه های سالخورده

hamidmehrazar — Thu, 24 Sep 2009 02:06:18 GMT

بعضا در مباحث سیاسی روزمره به نوشته ای برمی خوریم یا از کسانی حرف وسخنی می شنویم که مربوط به انتقاد از مواضع امروز افرادی از روشنفکران یا فعالان سیاسی،اجتماعی وفرهنگی است که قبلا طور دیگری می اندیشیده اند.این عده به عنوان مثال انگ خیانت، عوام فریبی وتظاهر را به اکبر گنجی، محسن سازگارا ، عباس عبدی و... می چسبانند که مثلا یکی شان در جوانی از مؤسسین سپاه بوده است، دیگری دادستان انقلاب بوده واز دیوار راست سفارت آمریکا بالا رفته است. نمی توان انکار کردکه بسیاری از اصلاح طلبان امروز در دهه ی اول انقلاب زمامدار امور بوده اند وشعارهای استکبار ستیز شدیدتری هم در مقایسه با محافظه کاران آن روز که امروز این شعارها را می دهند، سر می دادند.به اساسنامه سراسر «ضد امپریالیستی» وادبیات ایدئولوژیک دفتر تحکیم وحدت در سال های اول پس از انقلاب 57 دقت کنید تا تفاوت به وجود آمده در طرز فکرهمان دانشجویان دیروز روشن تر شود.

در طول این سال ها ادبیات وطرز فکر بسیاری از نیروهای به اصطلاح چپ انقلابی آن روز نظیر همین آقایان اصلاح طلب امروزی تغییرات فاحشی داشته است.موسوی خوئینی های امروز همان آدم دیروزی نیست ، حتی عبدالکریم سروش نیز هرروز درحال تغییر است و هیچ ابایی ندارد اگر به این تغییر اعتراف کند.( هرچند اگر به زعم عده ای به میزانی از نقش خود درانقلاب فرهنگی تن درندهد.) سروش که زمانی « ایدئولوژی شیطانی» را می نوشت واز« دانش وارزش» سخن می گفت ، اکنون از « قبض وبسط تئوریک شریعت » سخن می راند واز « بسط تجربه ی نبوی» پرده بر می دارد. باز هم می توانم به این فهرست اسامی بسیار دیگری را که در حوزه های مختلفی از سیاست وفرهنگ وهنر فعالیت می کنندو لزوما آدم های دیروزی نیستند اضافه کنم، همچون محسن مخملباف که این قدر جرأت داشت که در فیلم های خود به نقد گذشته ی خویشتن بنشیند. رضا داوری اردکانی که نحوه ی زیست امروزش با روزهای قبل از انقلاب 57به کلی تفاوت کرده در عالم اندیشه، امروز سخنانی می راند که به مذاق عده ای از منتقدانش خوش نمی آید. در عالم سیاست نیز به میر حسین موسوی اشاره می کنم که عده ای از مخالفان امروزی اش به نفی ووهن وی می پردازند که به زعم اینان زمانی کارنامه ناروشنی در زمان نخست وزیری داشته است و دست به خون مخالفان آلوده است یا دستود می داده تا کراواتها را قیچی کنندو… .

من به صحت وسقم این ادعاها کاری ندارم و هیچ در پی جانبداری یا تبرئه ی کسی از خطاهای احتمالی گذشته وامروزش نیستم. دراین بین آنچه مرا به تعجب وا می دارد دلایل مدعیان طرز فکر بالاست که از گناه نخستین «آدم»نیز هنوز گذشت نکرده اند، چون باعث شد تا طایفه ی آدمیان از بهشت رانده شوند! هنوز می شنویم که گنجی خائن است حتی اگر سالها درزندان زیر شکنجه باشد وبه خاطر اعتصاب غذا تا آستانه ی مرگ پیش رود. چرا؟ چون زمانی از اعضای مؤسس سپاه بوده، سپاهی که درآن زمان قرارنبوده است کارنامه مخوف حالا را داشته باشد. سروش که زندگی خود را بر سر ترویج قرائتی متسامح از دین صرف می کند تاازتلخی عمل سیاستمداران طالبانی ایران بکاهد وزندگی را برای مردمی که درست یا غلط در عالم خصوصی شان دیندار هستندساده تر کند، عوام فریب است و سخنانش ارزشی ندارد چون زمانی در انقلاب فرهنگی دست داشت و اگر خود رادرآب زمزم غسل تعمید دهداین گناه آمرزیده نمی شود!

اصلاح طلبان امروز که خود همواره از عافیت طلبی آنان درسالهای اصلاحات، انتقاد می کرده ام، امروزکه در زندان زیر شکنجه و تجاوز روزگار می گذرانند و به هر دلیلی فعلا صدای انتقاد خود را بلند کرده اند، خائن هستند و به زعم ایشان اصلا حق شان است که اکنون شکنجه شوند و تمامی این ماجراهای بعدازانتخابات ایران بازی است وچون ما به دنبال مبارزه مدنی برای براندازی هستیم ، فریب بازی رژیم را نمی خوریم وهمبازی ساده لوحانی که رأی دادند و ساده دلانه در خیابان ها باتوم خوردند، تیر خوردند ودرزندان به آنها تجاوز شد، نمی شویم.

از روش های مبارزاتی این دسته از افراد، مبارزه مخفی اینترنتی از طریق دنیای مجازی وتماشای ضدوخورد مردم و مأموران امنیتی از پنجره خانه، مانیتور کامپیوتر شخصی یا ماهواره ی گوشه ی اتاق دنج همراه با دود کردن سیگار و پوزخند به حماقت مردم فریب خورده است.اگر اتاق تان اندکی کم نور بوده وعکسی هم از مبارزان راه آزادی داشته باشد البته تأثیر نوستالژیک اش بیشتر است. آنها خوشحالند که آنقدر باهوش بوده اند که به خاصیت بازی رژیم پی ببرند والبته ناراحت اند ازاینکه چرا این اکثریت عظیم از مردم، روشنفکران، نویسندگان وسیاسیون وحتی زندان رفته ها این اندازه شعور و قدرت فاهمه نداشته اند که به مانند اینان به همان نتایجی برسند که هر عقل سلیمی با اندک مایه ای از تفکر به آن می رسد! البته باید اندکی هم برای قربانیان تجاوز وقتل دل سوزاند چون به هر حال ما نیز فعال مدنی هستیم و روشنفکران آینده ی این سرزمین هستیم. کافی است در دنیای مجازی( برای اینکه خطر کمتری داشته باشد) این سبعیت رژیم را محکوم کنیم وروز شمارآزادی زندانیان را منتشر کنیم.

میر حسین موسوی که فارغ از اینکه در گذشته چگونه شخصی بوده است، امروز دست به کارهایی زده است که منتقدان امروزی اش خواب آن راهم نمی دیدند که محمد خاتمی که زمانی امیدهای هواداران تغییر رابر باد داد، به بخشی ازآنها دست بزند.موسوی درست یا غلط سردمدار جنبشی شده است که روند رو به جلوی مبارزات گروه ها ونهادهای مدنی را که مبارزه واصلاح طلبی راستین را سرلوحه تلاشهای شان قرار داده بودند، سال ها به جلو برد.این جنبش نیز به کروبی و موسوی تا زمانی احترام خواهد گذاشت که دنباله رو اهداف مردم از هر قشر وعقیده ای باشد که آزادی خواهی و دموکراسی را شعار خود ساخته اند وآن را نه یک شبه بلکه در طول یک پروسه طلب می کنند.اگر کروبی، موسوی یا دیگران به این خواست عمومی پشت کنند، هواداران تغییر برای دموکراسی از اینان عبور خواهند کرد.

دراینجا من با تأکید دوباره براینکه به درستی یا نادرستی ادعاهای مخالفین کاری ندارم تنها ذکر چند نکته را لازم می دانم:

1.اگر کسانی از سیاسیون وچهره های فرهنگی، علمی و نیز فعالان حقوق بشر درایام گذشته زندگی خود، لزوما به مانند امروز نمی اندیشیده اند واکنون مواضعی ابراز می دارندکه منطبق با اصول انسانی و اصل دموکراسی است، درذات خود چه ایرادی می تواند داشته باشد؟معنای سخن کسانی که این دسته ازنادمین وعذر تقصیر خواهان را هنوز هم فریبکار تلقی میکنند آیا جز این نیست که ظاهرا اینها باید به همان مواضع واپس گرایانه قبلی خود برگردند تا ازحملات مخالفین امروزی شان مصون بمانند؟ دراین میان از این پافشاری بر مواضع قبلی چه کسانی سود خواهند برد؟

2.من حداقل یک امتیاز بزرگ را برای افرادی که شهامت تغییر موضع رادارند، قایلم که عبارت است از جرأت وجسارت بازنگری واعتراف به اشتباه. یعنی چیزی که بسیاری از این مخالفان، ازاین موهبت در همیشه ی عمرشان محروم بوده اند.دلیل ادعای من این است که بسیاری از روانشناسان و اندیشمندان معتقدند که تغییر موضع اساسی وفاصله گرفتن از جزم اندیشی وجمودی که خانواده، اجتماع، مدرسه ،معلمان ودیگران در انسان به صورت طبیعی ایجاد می کنند به سادگی میسر نیست.

3.اگراز جنبه اخلاقی وعقلانی نیز به موضوع ننگریم بلکه صرفا از نقطه نظر سیاسی مسئله را ببینیم، این سوال مطرح می شود که مگر « سیاست» عرصه ی برآورد« سود وزیان» با تکیه بر نقاط مشترک حداقلی برای رسیدن به اهداف بزرگ تر نیست؟ حال چه اشکالی دارد که برای رسیدن به اهداف آزادیخواهانه وانسان مدارانه که یکی از روش های دست یافتن به آن، « مبارزه ی سیاسی» است، به نظرات وفعالیت های کسانی که امروز در سنگر آزادی خواهی مبارزه می کنند ، حتی اگر با بخشی از مواضع شان موافق نباشیم، احترام بگذاریم؟ آیا کسانی که حرف از مبارزه سیاسی ومدنی می زنند، می باید خود راازکمک دیگرانی که سالها قبل آب در آسیاب تحجر ریخته اند، محروم کنند چون گذشته ی آنها بسیار مهم تر از وضعیت امروزشان است؟

درنظر من داشتن چنین موضعی همانا تنگ تر کردن دایره ی دوستان وموافقان است ودلیلی نداردجز ناآشنایی با لوازم ومقدمات بدیهی عرصه ای که به عنوان « سیاست» شناخته می شود!

4.بعضی عادت دارند که همیشه روی شان را به سمت عقب بگیرند؛ به گذشته ی سپری شده تا ارواح مردگان را بکاوند. کافی است زمانی حرفی زده باشی یا کاری کره باشی که به مذاق امروزی ها خوش نیاید، آن وقت محکوم هستی که همه ی عمر لعن و نفرین شوی حتی اگر هزاربار اظهار برائت از گذشه کنی.مثلا سروش که زمانی در انقلاب فرهنگی ، «اعانت به ظالمان» رساند، اکنون که از آن اقدامات تبری می جوید وبا اندیشه های خود به آزادی خواهان مدد می رساند، هنوز مستحق تکفیر وتوبیخ است! آنهم از طرف کسانی که هیچ گاه فرصت نکرده انددنبال چند جمله ی جدی داخل کتاب ها بگردند وامروز از منظر ایدئولوژی با همان سلاحی به جنگ امثال سروش، داوری اردکانی و غیره می روند که جزم اندیشان و اصحاب ایدئولوژی!

5. من تصور می کنم که بسیاری از این غوغاییان وهای وهوی کنندگان اگر در شرایطی مشابه شرایط آن روزهای متهین امروزی قرار بگیرند، تحت تأثیر کم سوادی وعواطف زودگذرشان دست به کارهایی می زنند که نتایجی بس مخرب تر از اعمال دیروزی ها دارد! ایدئولوژی قوه ی محرکه ی آنهاست و مواضع آزادی خواهانه و عدالت طلبانه ی این« همیشه مخالفان »نه به صورت ایجابی واز طریق جستجو و ممارست بلکه بیشتر نااگاهانه و تحت تحمیل محیط خارجی حاصل شده است. اگر جمودی که منطق محیط به انسان ارزانی می دارد ارزشی دارد، روشنفکری و تغییر چهره ی آزادی طلب این عده هم دارای ارزش است!

درپایان جهت پرهیز از هرگونه سو تفاهم ذکر این نکته را مفید می دانم هیچ انسانی خالی از اشتباه ونقص نیست وهمین موضوع اورا مستحق نقد می کند تا با تصحیح خطاهای او ، از تکرار اشتباهات او نزد خود بکاهیم. اما تفاوت است میان نقد ومخالفت علمی با آن چه دردست گرفتن سلاح تکفیر و توهین است برای طرد نظرات کسانی که امروز اگرچه صادقانه سعی می کنند انسانی تر وعقلانی تر بیندیشند، اما لزوما دیروز طور دیگری می اندیشیده اند و احتمالا آب در آسیاب استبداد وتحجر ریخته اند. البته نظرات ومواضع دیروز نیز باید به قضاوت نشسته شود، مناقشه برسر روشی است که باید این کار صورت گیرد. کسانی درهر حوزه ای که شهامت «تغییر» رادارند، بیش از آنکه شایسته ی صفت فریبکاری باشند، مستحق بخشش وپذیرش اند.در این میان اگر عنصر « صداقت» را در نظر داشته باشیم ، ملاک نیکویی برای تمیز اصحاب« آگاهی وتغییر »از چهره آرایان امروز است.

یک روز از زندگی

hamidmehrazar — Mon, 31 Aug 2009 01:34:18 GMT

صبح شده بود که از خواب بیدار شد. چشم هایش را با بی میلی مفرطی باز کردودوباره بست. می ترسید خیلی زود به درون ماجراهای امروز پرتاب شود.ساعت تیک تاک می کرد.پرده ها کشیده شده بودندونور روز به طرز سنگینی به درون اتاق اش می تابید. فکرکرد که هنوز روزش به تمامی شروع نشده است و این فکر اورا بی گمان خوشحال کرد. دررختخواب که بود، روز انگار که گلویش را گرفته باشی خس خس می کرد، ضربان اش کند می شدو پاهایش روی زمین کشیده می شد. می خواست این لحظه رادرچنگ بگیرد و ولش نکند. اما آن بیرون آدم ها باکار روزانه درانتظارش بودند. همین فکرها بود که آمدن روز «جدید» را به او اعلام کردو نشئگی حالت نیم خواب اش راگرفت. همیشه این جنگ وگریز ومناقشه با آمدن روزها برایش تکرار می شد. به هر وسیله ای دست می یازیدتا مگرتلخی این افکار شوم را ازخود دور کند. حتی به کوچکترین کلکی هم دل می بست تا مگر احساس کندکه لحظه، لحظه ی نویی است واتفاقی تازه درحال رخ دادن است. مثلا هنگام خروج از خانه و پناه بردن به دل ماشین ها وآدم ها زیر لب زمزمه می کردکه:«خورشیدسخاوتمندانه می تابد، امروز روز جدیدی است، امروزروز جدیدی است ... » حتی با آواز خاصی این جمله را تکرار می کردتا اثرش بیشتر باشد.

بیرون از خانه، سر کاریاکنار کوچه وخیابان مانند آدمهای گیج ومتعجب به اطراف نگاه می کرد. خوب آدم هایی را که درحال گذر بودند، ورانداز می کرد؛ بی آنکه خود آنها بداننداز لحظه ی شروع دیدن شان تا جایی که امتداد دید کار می کرد، با چشم دنبال شان می کرد.حرکت ومسیر بعدی آنها را پیش بینی می کرد تا باز هم متعجب تر می شد.سرش داغ میشد، به شقیقه هایش فشار وارد می آمدو احساس می کرددوباره دچار مالیخولیا شده است. چرا اونمی تونست مانند آنها با دیگران، بجوشد، حرف بزند وبی خیال قدم بردارد؟! اشتباه نشود، غصه کارهای روزانه، بدخلقی مدیریا همکار یادیرکرد قسط های زندگی چیزی نبودکه بتواند وی را آزار دهد. همه ی آنهایی که در خیابان داخل ماشین ها ومغازه ها وفروشنده ها می لولیدند ومی رفتندچه بسا مشکلاتی خیلی بزرگتر، از این سنخ داشتند، ولی باز امیدوارانه قدم می زدند واحساس پیروزی داشتند!

مرد ماجرای ما، ازآرزوهای آدمیان نصیب کمتری داشت ولذا غصه هایش دراین زمینه خیلی کمتر بود. اما قطعا ناشاد بود. چیزی مثل یک نوع زهر یاشوکران با مزه ای تند وتیز وداغ دردهانش مزه می کرد، گلویش را می سوزاند ومانند یک ماده ی نشئه آور به درون رگها ومویرگ های بدن اش کشیده می شد.این هنگام قلبش سرد می شد، ضربان اش کاهش می یافت وخون به سختی به اندام اش می رسید. همچنان که به زنده ماندن خود شک می کرد، نفس اش به سختی بالا می آمد ومتأسفانه همین نفس بی رنگ برای ادامه ی حیات اش کافی بود، همچنان که روزنه ای نور برای یک زندانی سیاهچال.

زندگی بیرون از او جریان داشت.آدم ها سروصدا می کردند، دعوا وآشتی می کردند، غمگین یا شاد می شدند وبرای بهتر شدن امورشان مانند جرقه می جهیدند، انگار که فرصتی برای نشستن وآرام گرفتن نداشته باشند. اما پاهای او سفت وسخت به زمین چسبیده بود وقوه ی حرکت ازاو گرفته می شد. درابتدای انجام هرکاری، موقعیت نهایی آن را مانند غیبگویان پیش بینی میکرد یا بهتر بگویم آینده را به صورت تجسم یافته ای می دید واز دیده نشدن اش توسط دیگران سخت سرگشته می شد. ایده ها وطرح های بسیاری درذهن اش رژه می رفتند.تلاش میکرد تا جزئیات آنها را خوب درمغزش حلاجی کند، توصیف شان نمایدیا جمع و جورشان کند، اما این افکار وایده هایی که از عالم مثالی نشأت می گرفتند، ناگهان گویی که یک گرگ دیده باشند، مثل حیوانات یک گله هرکدام به طرفی می دویدند ونظمی را که یه سختی به دست آورده بودند، فرو می گذاشتند و در فضای لایتناهی ذهن اش گم می شدند، انگار که ازاول هیچ فکر وایده ای وجود نداشته است. او می دانست که متفاوت است، یاحداقل به طرز غریبی متفاوت ازدیگران می اندیشد. اوایل احساس می کرد دیگران نیز با وی همداستان اند، اما وقتی ازقافله ی شادیهای مردم عقب ماند، فهمید که اتفاق خوشایندی رخ نداده است وشروع کرد به نوعی بازنگری یا بازگشتن به ایستگاه هایی که حرکت دلهره آور خود را از آنجا آغاز کرده بود. ولی برخلاف همه ی تلاش های صمیمانه وجدی که از خود نشان داد، نتوانست روی احساس ها وعواطف جدید خود که طی سالیان اخیر در وی ایجاد شده بود، سرپوش بگذارد. اگر بعضی وقت ها موفق می شد که همه ی چیزهای آزاردهنده رافراموش کند، صندوقچه ی اسرار ذهن اش تکانی می خورد، درآن به آرامی باز می شد وفکرهای منفی که حالا دیگر حکم پلیدی پیدا کرده بودند از مشاهده ی شعبده ی زندگی مردم به رقص درمی آمدند. این اتفاق آن قدر تکرار شد تا مرد ماجرای ما را به کلی از اینکه قرار است از دست این اوهام رها شود، ناامید کرد.

کار بیرون به خوبی صورت می گرفت؛یعنی کاری بود که نیروی جسمی زیادی را نمی طلبید. مایه آن اندکی دانش بود که به کار روزانه اش می آمد. این کار کفاف مادیات اش را می داد ونیاز چندانی به این درو آن در زدن های سرسام آور احساس نمی کرد.گذشته ازآن کسی به تنهایی او نیازهای زیادی نداشت که نتواند از عهده ی تأمین آنها برآید. اوقات فراغت زیاد، سم مهلکی برای لذت لئیمانه بردن اززندگی است.دیگران که شاید آرزوی فراغت اورا داشتند، ازنعمت بی توجهی به چهره ی ماورای طبیعی اشیای زندگی برخوردار بودند.ایام تنهایی وفراغت بیش ازآن که کمک کند تانیروی بیشتر برای کار وتلاش فراهم شود، اورا هرچه محدودتر ومنزوی تر می کرد. گفتگوهای بی پایان با خود، انعکاس بیرونی نمی یافت واگرهم با تنی چند ازدوستان اش اندکی از تخیلات درونی خودرا درمیان می گذاشت خیلی زود پشیمان می شد وبا سکوت درصدد جبران اشتباه اش بر می آمد. «هزل» تنها رهاورد معاشرت با دوستان بود.

همه ی اینها وتمامی آنچه که بعدا شرح خواهم دادفقط و فقط « مانند خوره روح اش راازدرون می پاشیدند ویأس بی منتهایی ایجاد می کردند». عجیب بود که درزیر فشار این اوهام هنوز توان آن را داشت که از رختخواب برخیزد، آمدن روز رافراموش کند وبه سمت آنچه بیرون خانه همانند یک بیشه جریان داشت ، حمله برد. خانه رنگ وبوی اورا داشت. تصاویر چسبیده روی دیوارها که بر یأس وی می افزودند، سردی ذاتی دیوارها انگار که مال یک قبرستان قدیمی باشندیا حتی تیک تیک ساعت که تپش های قلب اش را نامنظم می کرد، همه تصویری بیرونی از ماجراهایی بودند که درون دیواره ی شکننده ی بدن اش اتفاق می افتاد، صدای شکستن ها وخرد شدن های بسیار که توجه ای را جلب نمی کرد! به نظرش می آمدآدم های اطراف اش پی به استحاله ای که در وی رخ می داد برده بودند وناخودآگاه حتی او و موجودیت مادی اش را نمی دیدندانگار که یک روح سرگردان باشدکه برای سرکشی به چیزهای مورد علاقه اش ازقبرستان به بیرون زده باشد!تصور مرد ماجرای ما این بود که مصاحبت با وی مطلوب طبع دوستان اش نمی افتاد.دوستان اش در جلوه ی اتفاقات گذرا، تنها مانند یک خاطره ی دور یا مبهم به نظر می رسیدند.خاطره ای که ظاهرا جلوی چشمان اش رخ می داد، لباس می پوشید، چهره عوض می کرد، اما بلاخره باروبنه ی خودرا می بست وتنها ردپایی محو درمخیله اش به جای می گذاشت.

اما مگر ذهن او چقدر توانایی درخود کشیدن وبلعیدن این همه اوهام را داشت؟!

تصنیف

hamidmehrazar — Sun, 26 Jul 2009 16:09:18 GMT

«نمی گذارند آوازم را بخوانم»

« پل رابسون»

چشم روی چشمانم می گذارم و فضایی را که هومر در آن به سرودن اشعار وآثار جادویی اش می پرداخت، جلوی دیدگانم مجسم می کنم:آسمان صاف، خورشید درخشان، دشت ها ومراتع سرسبزسحرانگیز، شب های پرستاره ومهتابی که حتی ردپای شهاب سنگ هارا هم روی سینه ی خودثبت می کردو… . این ها، کمترین چیزهایی بودندکه برای خواندن یک آوازعاشقانه، یک تصنیف پرشور و تألیف یک اثر حماسی مانند ایلیاد یا اودیسه کفایت می کرد.

اینجا برای نوشتن، خواندن وآفریدن باید چشم روی چشم گذاشت وپلک نزد. چون دشت، آسمان وستاره ها حرفی برای گفتن ندارند. تصویر آسمان روی زمین افتاده است وآدمیان در برابر سرنوشت غمبار خود سر خم کرده اند. کسی سر بلند نمی کند و با ستاره ها وماهتاب و پرندگان شب به گفتگو نمی نشیند. خستگی، حنجره ها را به سکوت واداشته است وطبیعت، لطف خویش را در بخشیدن شور وشوق نبوغ وآفرینندگی از ایشان دریغ کرده است.

خدایان فناناپذیر هومر، همه همچون انسان ها به نفرین نیستی بخش رئوس گرفتار آمده اند. دیگر پرومته ای آتش در دست نمی گیرد وبه میانه ی ظلمت گون آدمیان هدیت نمی برد. دیگر سیزیف نیست تا فرمان خدایان رادر رها ساختن زندگی، عشق وساحل های سحرانگیز دل ربا، گردن کج نکند. خدایان، همه در خاکستر فراموشی خویش مدفون شده اند. نوای شان دیگر جادو نمی کند وتن های له شده و ذهن های منجمد را به جنبش وانمی دارد. اینجا آدمیان به سطح تیران هانزول کرده اند وزیبایی وفصاحت اندیشه های آسمانی را ادراک نمی کنند.

چشم می گردانم ودر آسمان مقابل دیدگانم به دنبال اشکالی می گردم که ستاره ها محض بازی شبانه، دست به دست هم آفریده اند. اما ستاره ها هم بی فروغ تر از همیشه سکوت پیشه کرده اندتا مگر از مجرای گردوغبار افسون زده ی زمان ها، آوای نفرین آسمانی خدایان خاکستر شده، آدمیان را هوش ازکف برباید. و ربوده است.

وچنین است که غزل هاو آوازها در گلو خفه می شوند، کلمات نوشته نمی شوند و ورق ها خالی می مانند. کاش می توانستم آه بلندی بکشم به نمایندگی از واژه ها واندیشه های به ذهن نیامده تانظم وترتیب دیگری را برجهان آدمیان حاکم می کردم. اندیشندگان راستین از دنیای تیران ها واهریمن ها می گریزندو از شکوه ناموجود آسمان می نویسند، زمین را درنانوشتگی ماجراها وافسانه هایش نفرین می کنندو با چشمان خیس، بارش باران رابه انتظار می نشینند. چشم بر چشم می گذارندودر درونی ترین لایه های ذهن خویش، آسمان وخورشید و ستاره های دنباله دار می سازند که همه چیزشان با دنیای زمینی آدم ها تفاوت دارد. زمینی که تصنیف ها و ترانه هایش بوی آدمیت نمی دهند، آدمیتی که نبودنش دیگر ننگ نیست، بلکه یک آرزوی بزرگ ومحال است! آسمان وزمین، زندگی ومرگ جای خویشتن راتغییر داده اندو انسان هایی که حافظه شان چیزی از آتش پرومته به یاد دارد، دیگر چشم به زمین نمی دوزندو موطن خود را میان ستاره ها وسیا ره ها فارغ از عشق ونفرت انسانی برپای داشته اند. ماجراهای انسان ها وغم ها وشادی هاشان رادرک نمی کنند، زبان درکام شان به زنجیر کشیده می شود وهراسان وحیرت زده، زمزمه ها واغتشاشات زمین را به تماشا می نشینند.

دنیا هرلحظه کوچک تر می شودوخرده انسان ها تکثیر می یابند. زمین از سنگینی وزن ایشان زود است که از چرخش بازایستد. دراین قسمت اززمین بیداد داستان هرروزه ی ماست و خرده انسان ها گلوگاه پرنده ای را که قرار بود سرود آزادی بخوانددر مشت گرفته اند، واما ما بازهمصدا باهم و این بار بلندتر می خوانیم: آه، اگر آزادی سرودی می خواند کوچک، کوچک تر زگلوگاه یکی پرنده... .

تنها یک آواز دارم.به شوق آن تصنیف ناخوانده ام، آسمان هومر راهنوزدر خیال ام خواهم ساخت، تاهنگامی که موعد خواندنش فرارسد. کسی چه می داند چه آوازی سر خواهم داد؟بلندترین آوازم را.آن مرا به قله های بزرگ ستیهندگی پرتاب خواهد کرد تا مگرسنگ ازدوش سیزیف برگیرم.... .

درباره ی انتخابات

hamidmehrazar — Tue, 14 Jul 2009 00:46:18 GMT

برتیرجورتان به تحمل سپر کنیم

تاسختی کمان شما نیز بگذرد « سیف الدین فرغانی»

جمهوری اسلامی که به گفته ی منابع وابسته به خودمشارکت مردم دردهمین دوره ی انتخابات ریاست جمهوری را85 درصداعلام کرد،ازرهگذر انتخابات به دنبال اهداف چندی بود. اول ومهمتر از همه اینکه بتواند با بسیج توده ای مردم درپای صندوق های رأی بر مشکل مشروعیت خارجی خود که خصوصا تصمیمات چند سال اخیر دولت تندروی احمدی نژاد بر میزان آن تأثیر منفی بسزایی گذاشته بود فائق آید. این یعنی نمایش قدرت خود از طریق آرای مردمی که دقیقا تا پایان ساعت رأی گیری، مردم قهرمان وهمیشه در صحنه لقب داشتند.از طرف دیگر جمهوری اسلامی می بایدموج بزرگی را که به شکل یک « نه» به احمدی نژاد می رفت تا رئیس جمهور مطلوب نظام را از صحنه ی سیاسی به شکل خفت باری حذف کند، خاموش کند. تقلب در انتخابات یا همچنان که شایسته ی چنین حرکتی است « کودتای انتخاباتی» بهترین راهکار برای رسیدن به چنین مقصودی بود. اما دست اندرکاران کودتا به این هم قانع نبودند.آنها خواستند تا برای مدت نامعلومی از شر« قدرت انتخاب» مردم که هنوز با وجود نظارت استصوابی و قیم مأبانه ی شورای نگهبان خود را در انتخابات ریاست جمهوری نشان می داد ، راحت کنند. آنها قبلا توانسته بودند خیال خود رااز بابت انتخاباتی همچون مجلس شورا راحت کرده وعلیرغم اعتراضات بسیار، مجلسی شدیدا فرمایشی برقرار کنند که نمایندگان آن به عنوان بزرگترین مخالفان ملت و دشمنان قسم خورده ی آزادی خواهی در بزنگاه های تاریخی که باید به داد مردم و آزادی خواهان می رسیدند ، آب به آسیاب استبداد و سرکوب بریزند.

آنها حتی فراموش نکردند که با تصویه حساب با مهدی کروبی که علم تغییر قانون اساسی، دفاع از حقوق اقلیت های قومی و حمایت از زنان را با حمایت جمع کثیری از نخبگان و روشنفکران ایرانی داخل و خارج کشور حمل می کرد، ودر واقع باواریز کردن عدد آرای وی به حساب رئیس جمهور کودتا « احمدی نژاد»، قدرت روشنفکران مخالف استبداد حکومتی را به چالش بکشند .تحقیر کروبی ، تحقیر روشنفکران، دانشجویان و خواستاران تغییری بود که درست یا نادرست کروبی آنها را نمایندگی می کرد.

اما آنجا که رفتار با شیخ اصلاحات حکومتی که زمانی کیهان شریعتمداری به وی لقب « رئیس مجلس اصولگرا و شجاع» داده بود، این چنین باشد، سرنوشت بهتری برای موسوی، دیگر کاندیدای اصلاح طلبان انتظار نمی رفت که به هر دلیل توانسته بود بار نفرت عمومی از محمود احمدی نژاد را به دوش کشیده موج سبزی را در حذف احمدی نژاد ایجاد کند. این چنین بود که با اینکه موسوی از نقطه نظراصلاح درون حکومتی و شعارهای خود چند قدم عقب تر از مهدی کروبی ایستاده بود، اما به کاندیدای مطرح تر اصلاح طلبان و خواستاران تغییر تبدیل شد. موسوی هر چند مغضوب تحریم کنندگان سمجی بود که دوران نخست وزیری وی را پراز نقاط تاریکی می دانستند که موضوع حمایت از وی را در نظر ایشان منتفی می کرد، اما به هرحال به رهبر مخالفان دولت ورئیس جمهور کودتا و دست اندرکاران آن بدل شد. او رهبر تصادفی حرکتی شد که پس از سالها که از کنج عزلت به در آمده بود ، کسی تصور آنرا نمی کرد.

موسوی دراین مدت دست به کارهایی زد که زمانی بخش عظیمی از تحریمی های امروز که عموما قبلا حامیان سرسخت خاتمی بودند، آرزوی انجام بخشی از آن را از جانب خوا جه ی خنده رو خاتمی داشتند . موسوی که گمان می رفت کاریکاتوری از محمد خاتمی باشد ودوباره بر طبل حوادث تجربه شده ی دوران 8 ساله ی اصلاحات خاتمی بکوبد وتتمه ی خواست های معترضان ومنتقدان وضع موجود را به مانند سلف خود خاتمی بر باد دهد، جدیتی از خود نشان داد که حتی عتاب بالاترین مقام حکومتی جمهوری اسلامی را برنتافت و طرفداران خود را به تظاهرات خیابانی اما مسالمت آمیز فرا خواند. البته در این میان تعدادی که بیشتر جزو تحریمی ها هستند، این مقابله را جنگ تمام عیار قدرت از جانب جناحی از حاکمیت می دانند که کارگزاران سازندگی، جبهه مشارکت وسازمان مجاهدین انقلای اسلامی نمایندگان آن هستند.این طیف، کوتاه نیامدن گروه های اصلاح طلب در پذیرش مشروعیت دولت جدید و کودتایی خواندن اقدامات حکومت را در تلاش حاکمیت برای حذف همیشگی اصلاح طلبان از صحنه قدرت می دانند.دراین میان جای اعتراضات مدنی مردم وسرکوب خونبار آن از طرف حاکمیت در تحلیل های آنها خالی است ویا حداکثرنتیجه ی ساده لوحی وخوش خیالی اکثریت خواهان تغییر، در قصدآنها برای شرکت در انتخابات بود. آ البته باید منتظر ماند ودید آیا موسوی و دیگر گروه های اصلاح طلب با اقدامات بعدی خودخواهند توانست باعث وحدت منتقدان و ناراضیان از وضع موجود حول شعارهایی مدنی وآزادیخواهانه در اعتراض به استبداد حکومت و قوه ی سرکوب آن شوند. البته چنین انتظاری حداقل در این مقطع دور از واقع بینی خواهد بود وچه بسا گروه های اپوزیسیون چون نتوانستند زمانی از خاتمی گذر کنند، اینک بافرارسیدن زمان مناسب موسوی را پشت سر گذارده و جنبش را به سوی دیگری راهبری کنند. گذر از موسوی که داعیه ی اعتراض مسالمت آمیز دارد و تاکنون از شعار های ساختار شکنانه نیز دوری کرده مقدماتی لازم دارد که عدم توجه بدان،جنبش اعتراضی مردم را به حرکتهای کور وبی سرانجام خواهد کشاند.درباره ی این مقدمات بعدها بیشتر خواهم گفت.

اما کودتای انتخاباتی و خیانت به آرای مردمی که در میان طعن و وهن دوست و دشمن به خاطر اندکی فرصت آزادی به پای صندوق های رأی آمدندتا در شکاف میان بدنه ی حاکمیت که احتمالا بابه قدرت رسیدن موسوی ایجاد می شد، بتوانند با گذر از دوره ی چهارساله تحمل ناپذیر احمدی نژاد، فرصت انتقاد واعتراض بیشتر رابرای خود فراهم کنند، چنان بهت و حیرتی را سبب گشت که تمامی مردم و گروهها را حتی اعم از آنها که رأی نداده بودند به کوچه ها وخیابان ها کشاند و دست اندرکاران کودتا را دچار سرگشتگی ساخت. به باور من با روشن شدن نتیجه ی انتخابات کودتایی در ایران طرفداران تحریم نمی توانند با تکیه بر تقلب صورت گرفته و دلسردی مردم از خوانده نشدن آرای شان ، کسانی را که تغییر را از طریق صندوق های رأی خواستار شدندسرزنش کنند. زیرا اولا به مدد آرای همین رأی دهندگان بود که احمدی نژاد را که رئیس جمهور برآمده از تحریم دوره ی قبل بود ، در این دوره به رئیس جمهور کودتا تبدیل کرد ونفرت مضاعف از وی ودولتش را سبب گشت. تنها سند ادعای من خونهایی است که در خیابان ها و بر سنگفرش کوچه ها به دست عمله ی مزدور حکومت به زمین ریخت وآنها را در نزد افکار عمومی جهانیان فارغ از رفتارهای بعدی رهبران شان رسوا کرد.

اگر جمهوری اسلامی موفق می شد از سرمایه ی به کار انداخته شده ی 85 درصدی مشارکت مردم (اگر رقم درستی باشد) بهره بگیرد، تامدتها ی مدید مجال تنفس نیم بندگروه های مدنی و اجتماعات اعتراضی عادی از آنها گرفته می شد و نمایش شعبده بازانه ی مشروعیت به اصطلاح 40 میلیونی مردم تبدیل به آینه دق گروه های مخالف استبداد حکومتی می گشت.

در پاسخ به نقد منتقدان چنین دیدگاهی باید اضافه کنم که مگر هدف حرکتهای مدنی واعتراضی گروه هایی که مبارزه ی غیر خشونت آمیزو فعالیت اجتماعی را به عنوان سمبل شعارهای خود پذیرفته وحتی تحریم را ونه مبارزه ی مسلحانه را توصیه می کردندوبلکه از ایده آل های این گروه ها ایجاد اتفاق نظر و وحدت اعتراضی میان قشرهای مختلف مردم در داخل و خارج از کشور بود،جز این بود که اینک این هدف ازرهگذر انتخابات به راحتی حاصل شده بود؟ به راستی این فعالان اجتماعی و صلح آمیز به چه میزان حمایت های مالی ، معنوی ، لجستیکی و بنگاه های خبررسانی نیاز داشتند، آن هم در شرایطی که بسیاری گروه های متحد در مبارزه، در مقام عمل سایه همدیگر را هم تحمل نمی کنند، تا بتوانند چنین اجتماعات اعتراضی عظیم و مشروعیت سوز برای رژیم گرد آورند؟

در اینجا یادآوری می کنم که روی سخن من در اینجا با فعالان مدنی است که رای دهندگان را به ساده لوحی و فریب خوردگی منتسب ساختند وگرنه این استدلال را در مقام مواجهه با خواستاران تغییر دفعی و براندازانه به صورت دیگری باید آورد. تحریم در هر شرایطی حتی اگر سلامت هرانتخاباتی از این دست در رژیم جمهوری اسلامی از طریق فرشتگان آسمانی نیز تضمین شود، از جمله مقدمات رسیدن به چنین هدفی است که فعلادر اینجا موضوع بحث من نیست.

و اما اکنون:

1. جمهوری اسلامی با بحرانهای سختی روبروست. این رژیم در عرصه ی داخلی حمایت جمع کثیری از مردمش را از دست داده است که باور دارند آرای آنها آن چیزی نبوده است که اعلام شده است. با کمال تأسف حکومت به جای اینکه مردم معترض را که تنها به دنبال روشن شدن وضعیت رأی خود بودند، به درستی قانع کند( حتی اگرمردم به اشتباه و تحریک اصلاح طلبان به چنین دیدگاهی رسیده بودند) با ضرب باتوم و گلوله اسلحه قانع کرد که حتما تقلب وازآن بزرگ تر کودتایی رخ داده است که از این پس در حکومت اسلامی که توسط احمدی نژاد و عمله ی کودتا برپا خواهد شد، خوانده شدن درست آرای حتی معتقدان به نظام اسلامی نیز امری محال خواهد بودو دیگر دمیده شدن صور اسرافیل نیز هیچ جنبشی برای تغییر از طریق مسالمت آمیز برنخواهد انگیخت.

2.مردمی که دراین انتخابات شرکت کردند به همراه کسانی از نخبگان وروشنفکرانی که هنوز هم اصلاح درون حکومتی وبازسازی دموکراتیک آن را درون ساختارها وموانع موجود درون رژیم سیاسی ممکن می دانستند، وقتی به اعتراضات مسالمت آمیز شان عنوان اغتشاش وشورش با تحریک بیگانگان اطلاق شد وازآن بدتررئیس جمهور کودتا معترضان میلیونی را«خس وخاشاک» نامید، به نتیجه ی بدیهی تصلب رژیم درایجاد هرگونه اصلاحی برای قابل تحمل کردن آن رسیدند.اینان به احتمال زیاد از این پس جز با ضرب وزور باتوم و اسلحه به سر صندوق ها نخواهند آمد! مگر داستان های دیگری باز هم در انتخابات بعدی علم شودتا خس وخاشاک های فعلی باز هم به امت همیشه در صحنه بدل شوندکه احتمال آن با توجه به دامنه ی رسوایی حکومت و ازدست دادن مشروعیت دولت نزد حتی حامیان معتدل آن اندک است.

3.وقتی اصلاح دموکراتیک از راه های مسالمت آمیز ممکن نمی شود، طبیعی است که اعتراضات آرام و سکوت جای خود را به فریاد داده و اعتراضات مردم شکل قهری وساختار شکنانه به خود می گیرد. دست اندرکاران حکومتی حتی نمایندگان مجلسی که باید نزدیکترین دیدگاه ها را به مرم به عنوان ولینعمت شان داشته باشند ، می توانند حرکت مردم واعتراض عموم فعالان سیاسی، روشنفکران وهنرمندان رادر صحنه ی داخلی و خارجی به مانند گذشته تمسخر کنند و چشم های شان را به واقعیات جاری ببندند. اما من فقط از آنها می خواهم که تنها یک سئوال از خود بپرسند وبه دنبال پاسخی برای آن باشند: آیا بدون رضایت مردم در دراز مدت می توان حکومت کرد؟

4.صحنه ی بین المللی به عرصه ی موضع گیری در محکوم کردن سرکوب خشونت بار حکومت در تظاهرات مسالمت آمیز مردمی تبدیل شده است که تنها یک سئوال ساده داشتند که رأی آنها کجاست؟ حالا اگر مردم اشتباه می کنند، آیا حکومت می تواند جلوی چشم جهانیان مردم خود را به جای قانع کردن از طریق داوری عادل وبی طرف ، به خاک وخون بکشد؟ آیا آنها بی نیاز از جهان می خواهند به دور مرزهای ایران سیم خاردار بکشند؟

5.به باور من مردم وفعالان سیاسی وگروه های حامی حقوق بشر باید درنهایت از نتیجه ی انتخابات خرسند باشندچون وحدت نظری که میان آنها ایجاد شده است ، می توانست در حالت عادی سالها طول بکشد و خواست گروه های بی انگیزه برای دخالت در سرنوشت کشورشان و رسیدن به اتفاق رویه برای ساختن ایرانی دموکراتیک وانسانی دستاورد بزرگی است که ثمره ی آن شامل همه خواهد شد.

گفتاردرباره ی "فکر اصلاح" :نگاهی تاریخی به سنت اصلاح طلبی نزد اولین اصلاح طلبان ایرانی

hamidmehrazar — Sat, 02 May 2009 09:10:18 GMT

"امروزه، اصلاح طلبی را عین اعتدال و اعتدال را به بهانه رعایت مصالح، با مماشات با بسیاری از نمودهای تباهی یکی می دانند؛ غافل از اینکه اصلاح طلبی راستین و پیگیر جز با شناخت ریشه های تباهی و از میان بردن آنها امکان پذیر نمی باشد. اعتدال اصلاح طلبانه مماشات نیست، عدم مماشات اصلاح طلبانه با افراط های تبهکارانی است که کوشش می کنند راه اصلاحات را مسدود کنند." مکتب تبریز - سیدجواد طباطبایی

پیشگفتار

اکنون بیش از یک دهه است که درباره ی اصلاحات واصلاح طلبی درایران دوره ی جمهوری اسلامی سخن می رود، اما هنوز به نظر نمی رسدکه ازطرف داعیه داران اصلاحات، تعریف روشن ونظام مندی ازروش های عمل اصلاحی وهدف اصلاح ارائه شده باشد وآنجا نیز که اهداف خاصی درقالب یک سری مفاهیم ازطرف افراد یا گروه هایی معرفی شده است، اراده ای جهت دست یافتن به آن اهداف درکار نبوده است. من براین باورم که تبیین وضعیت اجتماعی وسیاسی که جامعه ی ایران رادرشکل یک بحران فراگیردرخود رو برده است، لزوما ازمجرای مباحثات صرفا سیاسی ممکن نخواهد بود، بلکه تلاش درجهت ترجمه برآیند حوادث، اتفاقات وبحران های جاری به تئوریهایی درقالب اندیشه ی نظام مند می باشدکه می تواند ازصورت ظاهر امر واقع فراتر رفته وتوان تحلیل زنده ی حوادث تاریخی را به دست دهد.از این رو«هر بحرانی، بحران در بنیادهاست، یعنی بنیادهای تفکر».کژی وناراستی واقعیت های موجود، انعکاسی از واژگونی ساختار اندیشه درحوزه هایی ازتفکر است که حوادث بزرگ وکوچک تاریخی را سبب ساز می شوند.

ازاهداف من در این جابررسی وضعیت، شرایط وچگونگی عمل اصلاحی نزد به اصطلاح اصلاح طلبانی است که که دردهه اخیر با ارائه ی گفتمان خود توانستند کشمکش نسبتا شدیدی درلایه های قدرت ودرساختار حاکمیت یکدست ایران ایجاد کرده ومرز بندی وآرایش دوباره ی نیروهای اجتماعی وسیاسی راباعث شوند. امابرای آنکه به روش خود که بازیابی حوادث وترجمه آنهادرون یک نظام اندیشگی درحدود توان خود می باشد وفادار باشم، سعی خواهم کردتا از ظاهر مناقشاتی که در این یک دهه ی اخیرصرفا بیانی از تمایل شدیدافراد وگروه ها در کسب قدرت سیاسی برای پیشبرد اهداف خاص شان بوده است فراتر روم وباتکیه بر سنت اصلاح طلبی پیش رو که نزد اولین اصلاح طلبان ایرانی یا به تعبیر مجتبی مینوی« اولین کاروان معرفت» دردوره ای پیش از به ثمررسیدن اتقلاب مشروطه پایه ریزی شد، صحت وسقم گفتمان به اصطلاح اصلاح طلبی رانزد داعیه داران کنونی آن روشن سازم. من دراینجا نه درصدد تسویه حساب سیاسی با مدعیان اصلاح طلبی که کار ساده لوحانه ای است، بلکه درپی معرفی« سنت اصلاح طلبی» نزد مردان بزرگی همچون میرزا ابوالقاسم قائم مقام، عباس میرزا ولیعهد، میرزا تقی خان امیرکبیر، میرزا محمدحسن خان مجدالملک، میرزا علی خان امین الدوله ودیگرانی هستم که در بیش از نیم قرن قبل از ظهور مطالبات جدید مردم ایران طی انقلاب مشروطه، به آگاهی ژرفی از بحران های اجتماعی- سیاسی و خصوصیات حاکمیت استبدادی و واپسگرای آن دست یافتند که از حیث استواری واستحکام مبانی اندیشگی واراده ی بر تغییر واصلاح فرسنگ ها با آنچه این روزها مدعیان امروزی اصلاح طلبی درعهد جمهوری اسلامی عافیت طلبانه اعلام می دارند، فاصله دارد.

بررسی دقایق تلاشهایی که این اولین اصلاح طلبان راستین برای نجات ایران ازغرقاب فنایی که به آن گرفتار بودانجام دادندو دراین راه تنی جان خودازدست داده وتنی دیگر نزد غوغاییان ومخالفان تجدد وانتظام امور نام خود را به طرد و وهن آلودندو به بهای تأمین« مصالح عالیه ی» ایران، ننگ خریدند، نتایج بسیار مهمی برای درک بهتر آینده ی پروژه ی اصلاحات اساسی درکشور دارد تا با تکیه بر سنتی که دیگران دست در آفریدن آن داشته اند، از راه بردن درتاریکی وحرکت در خلأ پرهیز کنیم. پرسشی که فعلا پیش می کشم این است که چرا باوجود پیشروان اصلاح طلبی که توانستند برای اولین بار ایران زمین را در«آستانه ی ورود» به دوران جدید تاریخ ایران قرار دهند، هیچ مقوله ومفاهیم خاصی دراین باره که می تواند حداقل موتور محرک برای پای گذاشتن آگاهانه در طریق صعب وسخت« تغییر واصلاح» باشد از طرف مدعیان امروزی مطرح نمی شود؟

صداقت وشجاعت دو پیش شرط اساسی اصلاح طلبی است که اصلاح طلبان وطنی فاقد آن هستند. این دو شرط درکنارآگاهی ژرف ازمبنای تجدد وسنت می تواند درگشودن گره ها ورفع موانع تأسیس بنای تجدد در سرزمین ایران که از بی صداقتی ، محافظه کاری، مصلحت اندیشی، قانون گریزی و انحطاط اخلاقی رنج می برد، بسیار کارگشا باشد .در این یک دهه، اصلاح طلبی نه یک هدف آرمانی، بلکه تنها یک شعار و نه یک روش برای رسیدن به آرمان های ازپیش اعلام شده، بلکه تنها ابزاری جهت کسب قدرت سیاسی برای اعمال نظر شخصی یا حداکثر گروهی وحزبی بوده است. بر این اساس «اصلاح طلبی» که خود مولود شرایط ویژه ی انحصار واستبداد حکومتی در دو دهه ی پس از انقلاب 57 به بهانه ی پاسداری از ارزش های انقلابی ومقابله با توطئه های ضد انقلابیون که گویی در هر لباسی آماده ی تاراج«ثمره ی انقلاب » بودند، ار طرف اصلاح طلبان به نحوی معرفی شد که گویی آنها ایجاد کننده ی فضای ظاهرا جدید پس از دوم خرداد 76 بودند واز این لحاظ منت زیادی بر سر مردم دارند.این فضا در واقع ناشی از شوک حاکمیت و زایش عرصه ای از میدان نقد درباره ی موضوعاتی بود که قبلا تابو محسوب می شدند. اما جنبه ی طنزگونه ی ماجرا این بود که این اصلاح طلبان همان نیروهای مکتبی قبلی بودند که در تمامی دهه ی اول انقلاب تاپیش از مرگ آیه الله خمینی، خود پاسدارسفت وسخت ارزش ها، برخوردقاطع وانقلابی بامعترضان وناراضیان وپرچمدارمبارزه با امپریالیسم ودر رأس آن آمریکا بودند ونیز خود موجد بسیاری ازتحدیدها ومحدودیت ها برای آزادی بیان وفعالیت های سیاسی بودند ، اکنون به منتقدان وضعیتی تبدیل شده بودند که بیش از همه خود در ایجاد آن سهم داشته اند، اما رندانه دامنه انتقاد خود را تنها به دوره ای تسری می دهندکه دهه ی اول عمر جمهوری اسلامی رادربر نمی گیرد!

ریشه های انتقاد این گروه به شیوه های اداره ی امور کشور، بیشتر ناشی ازدور ماندن ازمناصب قدرت بودتا درک وشناخت اهداف اصلاح طلبانه ای که نه مختص این یک دهه، بلکه هدف غایی تمامی تلاش ها ومبارزات متجددانه دربیش از یک قرن اخیر است که نقطه ی اوج آن انقلاب مشروطه می باشد.

اصلاح طلبان راستین با درک وشناخت بنیادین نسبت به مقوله « فکر اصلاح» باتکیه بر سنت اصلاح طلبی پیشرو که نمایندگان بزرگی چون میرزا ابوالقاسم قائم مقام ومیرزاتقی خان امیرکبیر وحتی نماینده ی بزرگی دردرون قدرت سیاسی قاجار چون عباس میرزا ولیعهد دارد، باید به سه پرسش اساسی به روشنی پاسخ داده یا حداقل درباره ی آن به درستی اندیشیده باشند.اول اینکه موضوع یا ابژه ی اصلاح چیست و ایشان در پی اصلاح یا تغییر مناسبات در چه زمینه هایی هستند؟ ثانیا به چه دلیل موضوع یا ابژه ی «تغییر» که جایگزین بهتری نسبت به واژه ی کلی «اصلاح »است، به اصلاح نیازمند است؟ ودست آخر اینکه اصلاح طلبان یا خواستاران تغییر، چگونه، با چه ابزاری وبا تکیه برکدام روش در راه رسیدن به آرمان های خود که قطعا از حوزه ی منافع شخصی وخصوصی افراد وگروه ها خارج بوده وبه مصالح ملی درحوزه ی عمومی برمی گردد، قدم خواهند گذاشت؟

تجربه اثبات کرده است که هیچ حکومت توتالیتر یا اقتدارگرا به میل خود تن به تغییرات مسالمت آمیز نخواهد داد.بلکه آنجا که دامنه ی اصلاحات با مرزهای نظام موجود وخطوط قرمز تولید وتوزیع قدرت وخصوصا ایدئولوژی آن رژیم برخورد کند به صورت قهری شروع به حفاظت از این مرزها خواهد کرد. در این هنگام واکنش بعدی اصلاح طلبان بسیار مهم است که سره را از ناسره جدا خواهد کرد.نکته ی اساسی دین است که اصلاح طلبانی که از تغییرات مسالمت آمیز وآرامش اصلاح طلبانه سخن می رانند، ساده لوحانی هستند که با نفی خشونت،حرمت خشونت کنندگان را پاس می دارندو در واقع با نفی خشونت، خود وپیروان راستین خود را قربانی خشونت خواهند کرد.درباره ی این شیربی یال و دم و اشکم چه می توان گفت که وقتی خود در سالهای تصاحب قوه ی مجریه ومقننه که با شعار دموکراسی، برابری وتسامح به دست آمده بود، ازناکارآمدی روش های آرامش طلبانه وعافیت جویانه سخن راندند ، باز هم با ادامه ی روش های پیشین که حتی خود نیز دیگربدان اعتقاد نداشتند، بر خشونتی که بر روشنفکران، دانشجویان وروزنامه نگاران وارد می آمد مهر تأیید زدند.

برای اینکه از بحث اصلی دور نمانم بار دیگر تأکید می کنم که بحث از ضعف ها، بی صداقتی هاودروغ بافی های اصلاح طلبان ناواقعی امروزازمجرای مباحثات سیاسی، درافتادن دردام لفاظی های متقابل میان دوگروه رقیب درکسب قدرت می باشد. لفاظی هایی بدون توجه به بنیادهای بحران فراگیر ی که درشکل « عدم مشروعیت رژیم سیاسی» خودرا می نمایاند، اما از طرف مدعیان دور مانده از قدرت که زمانی خود خواهان خروج ازحاکمیت بودند به صورت غلبه ی فریبکارانه ی « گفتمان اصلاح طلبی» به مردم حقنه می شود. آنجا نیز که مکاشفات ادیبانه به کار تحلیل نیم بند وقایع و اتفاقات جاری که ارزش ذاتی چندانی ندارند می آید، بررسی آنچه در دورانی موسوم به اصلاحات در8 سال از عمر جمهوری اسلامی ایران گذشت ، حتی ارزش تتبع ادبی را نیز ندارد. اگر بتوان آنچه را که درسطح جامعه وکشور می گذرد ونهادهایی را که هرکدام نمایندگی بخشی از عقاید وایدئولوژیها رابرعهده دارد، نمادی ازتضاد وباژگونی« سازمان اندیشه» درحوزه های انتزاعی تفکر دانست که با سیطره ی ناخودآگاهی آن همچون ناخودآگاه جامعه ریشه در سنت درازدامن اندیشیدن ایرانی تا کنون دارد، اندیشیدنی که پای درگل سنت متصلب وناکارآمدی داردکه به کلی از واقعیات سیاسی- اجتماعی بیگانه است، آنگاه می توان انحطاطی را که درشئون مختلف درگیرآن هستیم را ترجمه به «بحران در تفکر و آگاهی» کنیم.

ساده اندیشان عدم موفقیت پروژه اصلاحات رادر دوران جمهوری اسلامی درممانعت مخالفان وحتی صرف بی صداقتی اصلاح طلبان خواهند دید، اما توجه به رئوس گفتاری که در پی خواهد آمد، می تواند تا حدی درمعرفی وجدان معذب ایرانی ووضعیتی که سده ها پس از حمله مغول ها گرفتار درآنیم معرفی کند. هرنوع کوشش متجددانه درتأسیس بنای تجدد به یک مفهوم چیزی جز تلاش برای بهتر زیستن انسان های این جامعه در کنار هم نمی باشد.در این راه آنچه به این کار می آید ستودنی، ارزشمند وقابل تأمل وگرنه شایسته ی دور ریختن وزدودن زنگارهای اندیشه می باشد.

گفتاری که در پی خواهد آمد گامی هرچند کوچک درای راستا می باشد.قبل از آن قدردان تتبعات وپژوهشهای فیلسوف سیاسی معاصر دکتر جواد طباطبایی هستم که با نتایج تلاشها وتحقیقات نظام مند خود راهی برای برون رفت از بحران مقابل روح ایرانی گشوده است.

درانتظار گودو

hamidmehrazar — Sun, 08 Mar 2009 09:24:18 GMT

«نه کسی می آید،نه کسی می رود،هیچ خبری نیست.وحشتناک است.»

انسان خوشبخت

hamidmehrazar — Sat, 03 Jan 2009 08:16:18 GMT

رهاورد دیدار چندروز پیش من بایکی ازدوستان قدیم جمله ای از استاد مصطفی ملکیان بودکه به نقل از ایشان مطرح کرد.استاد ملکیان درتوصیف انسان خوشبخت سه مشخصه ذکر کرده بودند که به نظر من قابل تامل می باشد. ازنظر وی "انسان خوشبخت" :

۱.شاد است.

۲.امیدواراست.

۳.عاشق است.

دوست ما هم به طورکلی انسان خوشبخت را انسان شادی معرفی میکردند. البته با سه نوع شادی:

۱.شادی بر لب

۲.شادی درمغز

۳.شادی در قلب

که اگردقت کنیم منطبق بر همان سه مشخصه ی بالاست. در نظر من هرانسانی باید به تعریف ویژه ی خود ازانسان خوشبخت دست یابد تا تمامی فعالیت های وی معنادار والبته شادی آورباشد. اینکه بتوان این سئوال را تعلیق به آینده ی نامعلوم کرد، نوعی گریز از الزامات تن دادن به تبعات این پاسخ است که به آنارشیسم رفتاری می انجامد. این تعریف به منزله ی نظرگاهی است که نحوه ی نگاه ما به دنیای اطراف و خصوصیت رفتاری مان راتوجیه میکند. وقتی این را دانستیم، احتمالا از نوع نگرش انسان ها به زندگی که در نظرمابعضا غیرقابل توجیه می باشد، حیرت زده نخواهیم شد.

اکنون می توانم این پرسش را برای شما نیز مطرح کنم که تا چه حد به تعریف ویژه ی خود از انسان خوشبخت دست یافته اید؟

درانتها نیزجمله ای را به نقل از" شمس تبریزی" از مجموعی مقالات ایشان می آورم که بی ارتباط با بحث بالا نیست:

"اعتقاد"و"عشق" ترس را ازبین می برد و انسان را دلیر می کند.

درجستجوی زمان ازدست رفته

hamidmehrazar — Sat, 25 Oct 2008 16:52:18 GMT

روزهایم از پی هم می آیند و می روند.نمی دانم آیا ماجراهایی داشته ام یا نه؟ خیلی وقت است که روزها را به ترتیب می شمارم و ارزیابی شان می کنم. روزها هم مراارزیابی می کنند. سرسختی واستحکام مرابا ضربات کوچک ترین تازیانه ها، رعشه های زمان می سنجندو حیرت زده می شوند. می توانم خودم را فریب بدهم و میان روزها تفاوت قائل شوم، ارزش گذاری کنم:فلان روز شاد بوده ام یاناشاد.تنها بوده ام یا نه همراه کسی یا جمعی بوده ام، به چه چیزی می اندیشیده ام ودنیای بیرون ام راچطور می پاییده ام، با تهوعی که گرفتارم اش چه می کرده ام؟ واین قبیل سؤالات ....

تمامی ماجراها ره به یکجا می برند. دسته جمعی سان می روند، ازجلوی ما می گذرند، به فکر کوچک و حقیر ما می خندند وچهره ی رنگ پریده و حال نزار مارا به مسخره می گیرند. امروز من داشت از دستم می گریخت.من نشئه ی لحظات گذرنده ام در مجرای "اکنون". دوست دارم لمس شان کنم.دل خندیدن شان را ندارم. باید نوشت وگرنه اثری از "امروز"ام بر جای نخواهد ماند. چیزی که نوشته می شود، قطعا نه با امروز ونه با روزهای دیگر نمی خواند. اما این اصلا مهم نیست. " امروز" دقیقا ان طور جان می گیرد ونقش بازی می کندکه من آن را می بینم و نقل اش می کنم. وجود واقعی اش تنها برای خودش باقی می ماند.جنبه ی خیالی اش را من به سطح می کشم وبه آن واقعیت می بخشم: جان می دهم.

چند وقت است «زمان » را می دزدم ودور می اندازمش.حتی از ظهور محو و مه آلود زمان لغزان و پیش رونده، به شدت وحشت می کنم .گذرا بودن اش را ستایش می کنم: تنها همین مانده است. لحظاتی که مطلوب نیستند، باید ازسر گذرانده شوند، نباید هیچ مکثی بکنند وگرنه نابود کننده اند. من از غروب 4 آبان یا هرروز دیگر چیزی نمی فهمم. فعلا تنها مخزنی بوده است که همه ی چیزهای گذشته ام را به درون آن ریخته ام.درواقع به درون آن هل داده شده ام.همین آزارم می دهد، کفرم را درمی آورد.هیچ زورم نمی رسد این از پادرافتادگی را از سرم باز کنم.

روزهای تنهایی روزهای غریبی هستند.البته "تنهایی" همه چیز را نمی رساند. "عزلت" واژه ی خیلی بهتری است. نوعی انزواست. درون این فضا حتی حوادث وماجراها هم به انسان هیچ توجهی نمی کنند. آدم درون خودش کز می کند، چمباتمه می نشیند و همه چیز را یا هیچ چیز را رج می زند:دید می زند، اما ارزیابی نمی کند، نمره نمی دهد، به کسی یا چیزی فکر نمی کند، شاد یا غمگین نمی شود.خنثی است .از دید دیگران مجنون می نماید.او لحظات غریبی را وبه همین دلیل آرام بخشی را نوش خوار می کند وهستی اش، واقعی تر می شود. حتی لذت هم برای او زهر است ودرد آور. باعث دل آشوبه اش می شود. عزلت، آرام اش می کند.ناواقعی جلوه می کند، اما بسیار واقعی است. این آدم ها دراقلیت اند وبه همین خاطر مجنون جلوه می کنند.

عرق از سرو رویم می ریزد، اما جلوی نوشتن ام را نمی تواند بگیرد. می توانم دراین لحظه وتنها این لحظه شادکامی را احساس کنم،درآغوش اش بگیرم، حتی اگر از حل ناشونده ترین یا سخیف ترین گره های زندگی بنویسم. اکنون شادم چون این ماجراها نوشته می شوند. "من" با کاغذ تنها مواجه هستم، توسط یک خودکار. مانند کلنگ دستم می گیرم اش و شکل های دوست داشتنی ام را روی این اوراق سفید بی خط حفر می کنم.شکل ها تبدیل به شیاطین بازیگوش من می شوند ومن به تمامی فقط این شیاطین را می پرستم. تنها چیزی که این جمع رندو خوش طبع را به هم می پیوندد، احساس "تهوع" مشترک شان است.

حوادث وقصه ها مارا اسیر می کنند، در قالب خانه ها ،کوچه وخیابان، بزرگراه ها، لامپ های نئون، دخمه ها والبته آدم ها. احساس می کنیم چیزی از درون می آیدو وبه چالش می گیردمان. خوشحال یا غمگین می شویم. عقربک می رقصد ولحظات به ظاهر دیگری تجربه می شوند. احساس ها تغییر می کنند. بایک ارزیابی ساده می توان به پوچی این لحظات گذرای گل مانندپی برد. «تهوع» ازبیرون می آید.از آدم ها ، از ماجراها وداستان های انسانی با صفت کوری شان وما را در بر می گیرند. با بعضی وجودها نمی خواند، آن وقت حس می کنیم "تهوع" می آید. درعوض با بعضی چفت می شود.خوب باآن کیف می کنند. لبخند می زنند، دچار عشق یا نفرت می شوند: تهوع صادر می کنند.

اپیدمی روشنفکری

hamidmehrazar — Mon, 15 Sep 2008 17:30:18 GMT

«اپیدمی روشنفکری، نام بیماری همه گیری است که من در اینجا قصد معرفی آن دارم.همچنان که از نام آن بر می آید این بیماری تنها در دسته ی خاصی از آدمها در می گیرد. اما مرا با طایفه ی بزرگان و ریش سفیدان کاری نیست که به هر حال خوب یا بد اثر خود بر پیشانی این جامعه و مردمانش گذاشته اند و لابد احترامشان بر ما واجب! اما دسته ی دیگر ازجوانان این مرزوبوم، چون این فضا را مطلوب خاطر نیافتند، در پی تعریف دیگری از مفهوم انسان و هستی اش بر آمدند.اینان جوانانی هستند که خود را به خاطر آشنایی با حوزه های جدید هستی شناسی بر موضی برتر از پیشینیان و جایگاهی فراتر از روشنفکران موجه امروزی می نشانند که متهم به کج روی، کند روی و محافظه کاری اند.اینان وضعیت حال حاضر جامعه ی ایرانی را که بوی الرحمان از تمامی ارکان آن بلند شده است، به خاطر تنفس این روشنفکران سابقه دار و البته به زعم این نوگلان روشنفکری، زوار در رفته ای می دانند که سوار بردرازگوش زارو نحیف «اخلاقیگری» جلوی سبقت گرفتن مرکب چابک ایشان را گرفته اند. از نظر ایشان «اخلاق» مهر ننگینی است که بر پیشانی تمامی موجودات عالم جز روشنفکران امروزی که اینان نمایندگان آنهایند، فرود آمده است.چون به مجلس بحث و فلسفه ی ایشان وارد شوی، از شنیدن عبارات غریب و اسامی نامأنوسی که بر زبان می رانند، سخت متحیر شده صد البته افسوس می خوری که جهت غواصی در دریای دانش بی منتهای اینان با خود لوازم و ادوات مخصوص همراه نیاورده ای. در این بین اگر کلمه ای بر زبان رانی یا خیال مشوشی بر مخیله ات گذر کند ، با داغ و درفش افلاطونیان و نو افلاطونیان و ارسطو و نیچه و مارکس و هگل وهایدگرو ویتگشتاین به نبردت برخاسته و از ارواح تمامی فیلسوفان وشاعران و متشاعران مرده و زنده مدد خواهند گرفت تا مجبورت کنند لباس نداشته بر بدن لخت و عورشان را همچون برد یمانی بستایی تا لکه ننگ واپس زدگی و سنت پرستی بر آستینت ننشانند!»

در این این میان آنچه تأسف مرا بر می انگیزد این است که آیا به راستی اینان جانشینان خلف اندیشمندانی خواهند بود که ذره ذره ی اندیشه های شان را مانند مصالح یک بنا ی عظیم همچون مسیح با صلیبی بر دوش به تنهایی حمل کرده اند و هیچ داعیه درستی بلاشک مدعیات شان را نداشته اند؟ آیا از خود پرسیده ایم که چگونه درون نخوت حاصل از خواندن چند کتاب و مقاله ی نیم بند می توان داعیه ی روشنگری داشت؟ چگونه است که از میان خیل موجود اندیشه ها و حوزه هایی از تفکر که خواندن شان قطعا وقت زیادی گرفته و حوصله ی فراخی می طلبد ، تنها به مرور گذرای ایدئولوژیهایی می پردازیم که به سرعت نام مان را بر سر زبانها اندازد تا مگر به خیال خود سهمی در تغییر جهان داشته باشیم که فعلا تنها ما و قبیله ی معدود ما سر از چند وچون امور مهمی که باید به سرانجام برسد، درآورده است؟

من بسی متحیر می شوم که جوانان پرانرژی وآرمانگرایی که به راستی وظیفه ی حل پیچیده ترین معادلات حاکم بر سرنوشت مردم ایران زمین از گذشته تا حال رابر عهده دارند، تکلیف خود راچگونه با وجدان پاره پاره و معذب ایرانی که از انشقاق های مختلفی رنج می برد ،روشن کرده اند؟ در این میان پارادوکس های سنت و مدرنیته، تسامح و تعصب، روشنگری و دگماتیسم و حتی پارادوکس های جنسیتی چه پرسشهایی می تواند در ذهن ما برانگیزد؟به هر حال در وضعیت بغرنجی بسر می بریم.مایی که خود به یاری تمدن غربی به حقوق جدیدمان آشنا شده ایم و ایشان را متهم به کجروی و فساد در تفکر و اخلاق می کنیم، اکنون پرگویی ، زبان پریشی و افسارگسیختگی عواطف و شهواتمان را نشانه ی روشنفکری دانسته و دیگران را هم به آن فرا می خوانیم. من قصد محکوم کردن حتی لجام گسیخته ترین احساسات و شهوات را البته در دنیای خصوصی آدم ها ندارم ، اما وقتی خارج از این حریم خصوصی با رنگ و لعاب فلسفی به اطرافیان خود آسیب می زنیم و اخلاق جمعی را به منزله ی جرثومه ی آخرین واپس نگریها به استهزاء و نیشخند می گیریم ، تمامی ثمره ی تلاشهای احتمالی مان را به باد گره می زنیم.

من در پی ایراد موعظه ی اخلاقی نیستم که آن کار فقیهان و کشیشان است، اما دامان حقیقت را می بینم که ازدروغ وتزویر و ژست های روشنفکرانه آلوده شده است. براین اساس انسان هایی را که هنوزاز نظر آگاهی به دنیای سنت تعلق دارندبر موضعی برتر ازدسته ی خاصی از روشنفکران واتتلکتوئلهای امروزی می نشانم.زیرا درارتباط باسنتی ها می دانی از چه سخن می رانند وحتی اندیشه های ی واپس نگرانه احتمالی شان از کجا ناشی می شود، لذا می دانی با چگونه آدمی طرف هستی. اما درمواجهه با یکی ازاین نمونه هایی که از هر فیلسوفی مقاله ای خوانده یا از هر شاعری شعری خوانده وبه خیال خود مسئولیت تغییر معادلات جهان تنها به عهده ی اندیشه نحیف وی گذارده شده است درمی مانی با چگونه موجودی طرف هستی که برای هر کلمه ات کلی حرف دارد که ازدرمخالفت درآمده باشد چون مخالفت کردن نشانه انتقاد و انتقاد جوهر روشنفکریست!

من باز هم در صدد آن نیستم که مبارزان راه آزادی را سرزنش کنم که چرا ازاهداف آزادیخواهانه و آرمانهای دموكراسي خواهانه ي خويش به آزادی جنسی رسیده اند چراکه ملاک حقیقت تنها خود ما وایمان به اعتقادات مان است ، اما درهراسم از کسانی که برای اینکه خود را متعلق به قبیله روشنفکران نشان دهند ، ژست می گیرند وچیزی را می گویند که به آن اعتقادی ندارند وفشار شهوت و ارضای خوسته های جنسی شان را نشانه فوران اندیشه وسنگینی مسئولیت روشنگری شان می دانند.نفس هیچ یک ازاعمال ما نمی تواند مارامحکوم کند، اما دروغ وتزویر زود تشت مارااز بام برخواهد افکند.

فعلا که ازنظراین متفکران مدرن و امروزی،تشتت فکری ،ناآرامی وبی قراری وتنبلی،نگاه بدبینانه به همه چیزوهمه کس،ناسزاگویی،دودکردن سیگار وتماشای رقص دود و انتقاد از نافهمی دیگران از درک درونیات واحساسهای لطیف شان که همیشه وسوسه ی انزوا،خودنشینی و خودکشی را درذهن ایشان ایجادکرده است، نشانه ی روشنفکری وحالات خاصی ازموقعیت هستی شناسانه شان بوده وبقیه به کلی ازعداد موجودات ذی شعور خارج اند.حالا چرا این فرد قادر است همه چیزو همه کس را به سخره بگیرد وبه هرمفهومی ریشخند بزند وتلاش ها وخون دل خوردن های تمامی هنرمندان،اندیشمندان وقافیه پردازان رنج انسانی درجامعه ی نخبه کش ایران توجهش راجلب نکند؟ جواب معلوم است.چون در عصرمدرنیته وپسامدرنیته به سر می بریم وآزادیم. آزادیم تا هرهذیانی را به مثابه یک اندیشه ناب ونشانه ای از روح مستقل ودردکشیده ی مان معرفی کنیم وپویندگان باثبات قدم راکه به هرراهی می روند اما حداقل به روش خود و طریقی که می پویند ایمان دارند، بالعنت عقب ماندگی وواپس زدگی وسنت پرستی مواجه کنیم.من تصور می کنم این شجاعان راه آزادی که هرکسی راکه سیاسی نیست ،احمق فرض می کنند وهرکسی راکه باشنیدن نصایح وراه حلهای سهل الوصول شان دست به انقلاب واسلحه نمی برد ترسو وبزدل به شمار می آورند، اگر یک شب وفقط یک شب بازندان ياهرسختي ديگري روبروشوند وشام یاسیگارشان دیر شود به هزار کارنکرده نیز اعتراف می کنند ومطمئن باشید آن را تاکتیکی برای مقابله بادشمن معرفی خواهند کرد.

من دراین میان تنها به یک چیز باور دارم وآن هم این است که ایمان به همراه خدایان دردوران جدید به مغاک گذشته فرورفت اما نه برای اینکه ایمان به دروغ رادرمابپرورد که موفق نیز شده است و نتیجه این شده است که بی صداقتی ودروغ بافی واندیشه های سرخوشانه ودودناک بروجدان لاغرونحیف ما سنگینی می کند.آری انسان ها همه باهم برابرند، اما کسانی که به آنچه می گویند وعمل می کنند ایمان دارند باکسانی که درعصر عقلانیت و مرگ خدایان تنها به چیزی عمل می کنند که ایمان ندارند یکسان نیستند.