ساده لوحانند که فانوس آبی را

                                            ازنسیم می ترسانند

خون می سوزانم و شعله می کشم

                                 ***

می مانم!                                                                    « حسین منزوی»

بعضا در مباحث سیاسی روزمره به نوشته ای برمی خوریم یا از کسانی حرف وسخنی می شنویم که مربوط به انتقاد از مواضع امروز افرادی از روشنفکران یا فعالان سیاسی،اجتماعی وفرهنگی است که قبلا طور دیگری می اندیشیده اند.این عده به عنوان مثال انگ خیانت، عوام فریبی وتظاهر را به اکبر گنجی، محسن  سازگارا ، عباس عبدی و... می چسبانند که مثلا یکی شان در جوانی از مؤسسین سپاه بوده است، دیگری دادستان انقلاب بوده واز دیوار راست سفارت آمریکا بالا رفته است. نمی توان انکار کردکه بسیاری از اصلاح طلبان امروز در دهه ی اول انقلاب زمامدار امور بوده اند وشعارهای استکبار ستیز شدیدتری هم در مقایسه با محافظه کاران آن روز که امروز این شعارها را می دهند، سر می دادند.به اساسنامه سراسر «ضد امپریالیستی» وادبیات ایدئولوژیک دفتر تحکیم وحدت در سال های اول پس از انقلاب 57 دقت کنید تا تفاوت به وجود آمده در طرز فکرهمان دانشجویان  دیروز  روشن تر شود.

در طول این سال ها ادبیات وطرز فکر بسیاری از نیروهای به اصطلاح چپ انقلابی آن روز نظیر همین آقایان اصلاح طلب امروزی تغییرات فاحشی داشته است.موسوی خوئینی های امروز همان آدم دیروزی نیست ، حتی عبدالکریم سروش نیز هرروز درحال تغییر است و هیچ ابایی ندارد اگر به این تغییر اعتراف کند.( هرچند اگر به زعم عده ای به میزانی از نقش خود درانقلاب فرهنگی تن درندهد.) سروش که زمانی « ایدئولوژی شیطانی» را می نوشت واز« دانش وارزش» سخن می گفت ، اکنون از « قبض وبسط تئوریک شریعت » سخن می راند واز « بسط تجربه ی نبوی» پرده بر می دارد. باز هم می توانم به این فهرست اسامی بسیار دیگری را که در حوزه های مختلفی از سیاست وفرهنگ وهنر فعالیت می کنندو لزوما آدم های دیروزی نیستند  اضافه کنم، همچون محسن مخملباف که این قدر جرأت داشت که در فیلم های خود به نقد گذشته ی خویشتن بنشیند. رضا داوری اردکانی که نحوه ی زیست امروزش با روزهای قبل از انقلاب 57به کلی تفاوت کرده در عالم اندیشه، امروز سخنانی می راند که به مذاق عده ای از منتقدانش خوش نمی آید. در عالم سیاست نیز به میر حسین موسوی اشاره می کنم که عده ای از مخالفان امروزی اش به نفی ووهن وی می پردازند که  به زعم اینان زمانی کارنامه ناروشنی در زمان نخست وزیری داشته است و دست به خون مخالفان آلوده است یا دستود می داده تا کراواتها را قیچی کنندو… .

 من به صحت وسقم این ادعاها کاری ندارم و هیچ در پی جانبداری یا تبرئه ی کسی از خطاهای احتمالی گذشته وامروزش نیستم. دراین بین آنچه مرا به تعجب وا می دارد دلایل مدعیان طرز فکر بالاست که از گناه نخستین «آدم»نیز هنوز گذشت نکرده اند، چون باعث شد تا طایفه ی آدمیان از بهشت رانده شوند! هنوز می شنویم  که گنجی خائن است حتی اگر سالها درزندان  زیر شکنجه باشد وبه خاطر اعتصاب غذا تا آستانه ی مرگ  پیش رود. چرا؟ چون زمانی از اعضای مؤسس سپاه بوده، سپاهی که درآن زمان قرارنبوده است کارنامه مخوف حالا را داشته باشد. سروش که زندگی خود را بر سر ترویج قرائتی متسامح از دین صرف می کند تاازتلخی عمل سیاستمداران طالبانی ایران بکاهد وزندگی را برای مردمی که درست یا غلط در عالم خصوصی شان دیندار هستندساده تر کند، عوام فریب است و سخنانش ارزشی ندارد چون زمانی در انقلاب فرهنگی دست داشت و اگر خود رادرآب زمزم غسل تعمید دهداین گناه آمرزیده نمی شود!

اصلاح طلبان امروز که خود همواره از عافیت طلبی آنان درسالهای اصلاحات، انتقاد می کرده ام، امروزکه در زندان زیر شکنجه و تجاوز روزگار می گذرانند و به هر دلیلی فعلا صدای انتقاد خود را بلند کرده اند، خائن هستند و به زعم ایشان اصلا حق شان است که اکنون شکنجه شوند و تمامی این ماجراهای بعدازانتخابات ایران بازی است وچون ما به دنبال مبارزه مدنی برای براندازی  هستیم ، فریب بازی رژیم را نمی خوریم وهمبازی ساده لوحانی که رأی دادند و ساده دلانه در خیابان ها باتوم خوردند، تیر خوردند ودرزندان به آنها تجاوز شد، نمی شویم.

از روش های مبارزاتی این دسته از افراد، مبارزه مخفی اینترنتی از طریق دنیای مجازی  وتماشای ضدوخورد مردم و مأموران امنیتی از پنجره خانه، مانیتور کامپیوتر شخصی یا ماهواره ی گوشه ی اتاق دنج همراه با دود کردن سیگار و پوزخند به حماقت مردم فریب خورده است.اگر اتاق تان اندکی کم نور بوده وعکسی هم از مبارزان راه آزادی داشته باشد البته تأثیر نوستالژیک اش بیشتر است. آنها خوشحالند که آنقدر باهوش بوده اند که به خاصیت بازی رژیم پی ببرند والبته ناراحت اند ازاینکه چرا این اکثریت عظیم از مردم، روشنفکران، نویسندگان وسیاسیون  وحتی زندان رفته ها این اندازه شعور و قدرت فاهمه نداشته اند که به مانند اینان به همان نتایجی برسند که هر عقل سلیمی با اندک مایه ای از تفکر به آن می رسد! البته باید اندکی هم برای قربانیان تجاوز وقتل دل سوزاند چون به هر حال ما نیز فعال مدنی هستیم و روشنفکران آینده ی این سرزمین هستیم. کافی است در دنیای مجازی( برای اینکه خطر کمتری داشته باشد) این سبعیت رژیم را محکوم کنیم وروز شمارآزادی زندانیان را منتشر کنیم.

میر حسین موسوی که فارغ از اینکه در گذشته چگونه شخصی بوده است، امروز دست به کارهایی زده است که منتقدان امروزی اش خواب آن راهم نمی دیدند که محمد خاتمی که زمانی امیدهای هواداران تغییر رابر باد داد، به بخشی ازآنها دست بزند.موسوی درست یا غلط سردمدار جنبشی شده است که روند رو به جلوی مبارزات گروه ها ونهادهای مدنی  را که مبارزه واصلاح طلبی راستین را سرلوحه تلاشهای شان قرار داده بودند، سال ها به جلو برد.این جنبش نیز به کروبی و موسوی تا زمانی احترام خواهد گذاشت که دنباله رو اهداف مردم از هر قشر وعقیده ای باشد که آزادی خواهی و دموکراسی را شعار خود ساخته اند وآن را نه یک شبه بلکه در طول یک پروسه طلب می کنند.اگر کروبی، موسوی یا دیگران به این خواست عمومی پشت کنند، هواداران تغییر برای دموکراسی از اینان عبور خواهند کرد.

دراینجا من با تأکید دوباره براینکه به درستی یا نادرستی ادعاهای مخالفین کاری ندارم تنها ذکر چند نکته را لازم می دانم:

1.اگر کسانی از سیاسیون وچهره های فرهنگی، علمی و نیز فعالان حقوق بشر درایام گذشته زندگی خود، لزوما به مانند امروز نمی اندیشیده اند واکنون مواضعی ابراز می دارندکه منطبق با اصول انسانی و اصل دموکراسی است، درذات خود چه ایرادی می تواند داشته باشد؟معنای سخن کسانی که این دسته ازنادمین وعذر تقصیر خواهان را هنوز هم فریبکار تلقی میکنند آیا جز این نیست که ظاهرا اینها باید به همان مواضع واپس گرایانه قبلی خود برگردند تا ازحملات مخالفین امروزی شان مصون بمانند؟ دراین میان از این پافشاری بر مواضع قبلی چه کسانی سود خواهند برد؟

2.من حداقل یک امتیاز بزرگ را برای افرادی که شهامت تغییر موضع رادارند، قایلم که عبارت است از جرأت وجسارت بازنگری واعتراف به اشتباه. یعنی چیزی که بسیاری از این مخالفان، ازاین موهبت در همیشه ی عمرشان محروم بوده اند.دلیل ادعای من این است که بسیاری از روانشناسان و اندیشمندان معتقدند که تغییر موضع اساسی وفاصله گرفتن از جزم اندیشی وجمودی که خانواده، اجتماع، مدرسه ،معلمان ودیگران در انسان به صورت طبیعی ایجاد می کنند به سادگی میسر نیست.

3.اگراز جنبه اخلاقی وعقلانی نیز به موضوع ننگریم بلکه صرفا از نقطه نظر سیاسی مسئله را ببینیم، این سوال مطرح می شود که مگر « سیاست» عرصه ی برآورد« سود وزیان» با تکیه بر نقاط مشترک حداقلی برای رسیدن به اهداف بزرگ تر نیست؟ حال چه اشکالی دارد که برای رسیدن به اهداف آزادیخواهانه وانسان مدارانه که یکی از روش های دست یافتن به آن، « مبارزه ی سیاسی» است، به نظرات وفعالیت های کسانی که امروز در سنگر آزادی خواهی مبارزه می کنند ، حتی اگر با بخشی از مواضع شان موافق نباشیم، احترام بگذاریم؟ آیا کسانی که حرف از مبارزه سیاسی ومدنی می زنند، می باید خود راازکمک دیگرانی که سالها قبل آب در آسیاب تحجر ریخته اند، محروم کنند چون گذشته ی آنها بسیار مهم تر از وضعیت امروزشان است؟

درنظر من داشتن چنین موضعی همانا تنگ تر کردن دایره ی دوستان وموافقان است ودلیلی  نداردجز ناآشنایی با  لوازم ومقدمات بدیهی عرصه ای که به عنوان « سیاست» شناخته می شود!

4.بعضی عادت دارند که همیشه روی شان را به سمت عقب بگیرند؛ به گذشته ی سپری شده  تا ارواح مردگان را بکاوند. کافی است زمانی حرفی زده باشی یا کاری کره باشی که به مذاق امروزی ها خوش نیاید، آن وقت محکوم هستی که همه ی عمر لعن و نفرین شوی حتی اگر هزاربار اظهار برائت از گذشه کنی.مثلا سروش که زمانی در انقلاب فرهنگی ، «اعانت  به ظالمان» رساند، اکنون که از آن اقدامات تبری می جوید  وبا اندیشه های خود به آزادی خواهان مدد می رساند، هنوز مستحق تکفیر وتوبیخ است! آنهم از طرف کسانی که هیچ گاه فرصت نکرده انددنبال چند جمله ی جدی داخل کتاب ها بگردند وامروز از منظر ایدئولوژی با همان سلاحی به جنگ امثال سروش، داوری اردکانی و غیره می روند که جزم اندیشان و اصحاب ایدئولوژی!

5. من تصور می کنم که بسیاری از این غوغاییان وهای وهوی کنندگان اگر در شرایطی مشابه شرایط آن روزهای متهین امروزی قرار بگیرند، تحت تأثیر کم سوادی وعواطف زودگذرشان دست به کارهایی می زنند که نتایجی بس مخرب تر از اعمال دیروزی ها دارد! ایدئولوژی قوه ی محرکه ی آنهاست و مواضع آزادی خواهانه و عدالت طلبانه ی این« همیشه  مخالفان »نه به صورت ایجابی واز طریق جستجو و ممارست بلکه بیشتر نااگاهانه و تحت تحمیل محیط خارجی حاصل شده است. اگر جمودی که منطق محیط به انسان ارزانی می دارد ارزشی دارد، روشنفکری و تغییر چهره ی آزادی طلب این عده هم دارای ارزش است!

درپایان جهت پرهیز از هرگونه سو تفاهم ذکر این نکته را مفید می دانم هیچ انسانی خالی از اشتباه ونقص نیست وهمین موضوع اورا مستحق نقد می کند تا با تصحیح خطاهای او ، از تکرار اشتباهات او نزد خود بکاهیم. اما تفاوت است میان نقد ومخالفت علمی با آن چه دردست گرفتن سلاح تکفیر و توهین  است برای طرد نظرات کسانی که امروز اگرچه صادقانه سعی می کنند انسانی تر وعقلانی تر بیندیشند، اما لزوما دیروز طور دیگری می اندیشیده اند و احتمالا آب در آسیاب استبداد وتحجر ریخته اند. البته نظرات ومواضع دیروز نیز باید به قضاوت نشسته شود، مناقشه برسر روشی است که باید این کار صورت گیرد. کسانی درهر حوزه ای که شهامت «تغییر» رادارند، بیش از آنکه شایسته ی صفت فریبکاری باشند، مستحق بخشش وپذیرش اند.در این میان اگر عنصر « صداقت» را در نظر داشته باشیم ، ملاک نیکویی برای تمیز اصحاب« آگاهی وتغییر »از چهره آرایان امروز است.

صبح شده بود که از خواب بیدار شد. چشم هایش را با بی میلی مفرطی باز کردودوباره بست. می ترسید خیلی زود به درون ماجراهای امروز پرتاب شود.ساعت تیک تاک می کرد.پرده ها کشیده شده بودندونور روز به طرز سنگینی به درون اتاق اش می تابید. فکرکرد که هنوز روزش به تمامی شروع نشده است و این فکر اورا بی گمان خوشحال کرد. دررختخواب که بود، روز انگار که گلویش را گرفته باشی خس خس می کرد، ضربان اش کند می شدو پاهایش روی زمین کشیده می شد. می خواست این لحظه رادرچنگ بگیرد و ولش نکند. اما آن بیرون آدم ها باکار روزانه درانتظارش بودند. همین فکرها بود که آمدن روز «جدید» را به او اعلام کردو نشئگی حالت نیم خواب اش راگرفت. همیشه این جنگ وگریز ومناقشه با آمدن روزها برایش تکرار می شد. به هر وسیله ای دست می یازیدتا مگرتلخی این افکار شوم را ازخود دور کند. حتی به کوچکترین کلکی هم دل می بست تا مگر احساس کندکه لحظه، لحظه ی نویی است واتفاقی تازه درحال رخ دادن است. مثلا هنگام خروج از خانه و پناه بردن به دل ماشین ها وآدم ها زیر لب زمزمه می کردکه:«خورشیدسخاوتمندانه می تابد، امروز روز جدیدی است، امروزروز جدیدی است ... » حتی با آواز خاصی این جمله را تکرار می کردتا اثرش بیشتر باشد.

 بیرون از خانه، سر کاریاکنار کوچه وخیابان مانند آدمهای گیج ومتعجب به اطراف نگاه می کرد. خوب آدم هایی را که درحال گذر بودند، ورانداز می کرد؛ بی آنکه خود آنها بداننداز لحظه ی شروع دیدن شان تا جایی که امتداد دید کار می کرد، با چشم دنبال شان می کرد.حرکت ومسیر بعدی آنها را پیش بینی می کرد تا باز هم متعجب تر می شد.سرش داغ میشد، به شقیقه هایش فشار وارد می آمدو احساس می کرددوباره دچار مالیخولیا شده است. چرا اونمی تونست مانند آنها با دیگران، بجوشد، حرف بزند وبی خیال قدم بردارد؟! اشتباه نشود، غصه کارهای روزانه، بدخلقی مدیریا همکار یادیرکرد قسط های زندگی چیزی نبودکه بتواند وی را آزار دهد. همه ی آنهایی که در خیابان داخل ماشین ها ومغازه ها وفروشنده ها می لولیدند ومی رفتندچه بسا مشکلاتی خیلی بزرگتر، از این سنخ داشتند، ولی باز امیدوارانه قدم می زدند واحساس پیروزی داشتند!

 مرد ماجرای ما، ازآرزوهای آدمیان نصیب کمتری داشت ولذا غصه هایش دراین زمینه خیلی کمتر بود. اما قطعا ناشاد بود. چیزی مثل یک نوع زهر یاشوکران با مزه ای تند وتیز وداغ دردهانش مزه می کرد، گلویش را می سوزاند ومانند یک ماده ی نشئه آور به درون رگها ومویرگ های بدن اش کشیده می شد.این هنگام قلبش سرد می شد، ضربان اش کاهش می یافت وخون به سختی به اندام اش می رسید. همچنان که به زنده ماندن خود شک می کرد، نفس اش به سختی بالا می آمد ومتأسفانه همین نفس بی رنگ برای ادامه ی حیات اش کافی بود، همچنان که روزنه ای نور برای یک زندانی سیاهچال.

زندگی بیرون از او جریان داشت.آدم ها سروصدا می کردند، دعوا وآشتی می کردند، غمگین یا شاد می شدند وبرای بهتر شدن امورشان مانند جرقه می جهیدند، انگار که فرصتی برای نشستن وآرام گرفتن نداشته باشند. اما پاهای او سفت وسخت به زمین چسبیده بود وقوه ی حرکت ازاو گرفته می شد. درابتدای انجام هرکاری، موقعیت نهایی آن را مانند غیبگویان پیش بینی میکرد یا بهتر بگویم آینده را به صورت تجسم یافته ای می دید واز دیده نشدن اش توسط دیگران سخت سرگشته می شد. ایده ها وطرح های بسیاری درذهن اش رژه می رفتند.تلاش میکرد تا جزئیات آنها را خوب درمغزش حلاجی کند، توصیف شان نمایدیا جمع و جورشان کند، اما این افکار وایده هایی که از عالم مثالی نشأت می گرفتند، ناگهان گویی که یک گرگ دیده باشند، مثل حیوانات یک گله هرکدام به طرفی می دویدند ونظمی را که یه سختی به دست آورده بودند، فرو می گذاشتند و در فضای لایتناهی ذهن اش گم می شدند، انگار که ازاول هیچ فکر وایده ای وجود نداشته است. او می دانست که متفاوت است، یاحداقل به طرز غریبی متفاوت ازدیگران می اندیشد. اوایل احساس می کرد دیگران نیز با وی همداستان اند، اما وقتی ازقافله ی شادیهای مردم عقب ماند، فهمید که اتفاق خوشایندی رخ نداده است وشروع کرد به نوعی بازنگری یا بازگشتن به ایستگاه هایی که حرکت دلهره آور خود را از آنجا آغاز کرده بود. ولی برخلاف همه ی تلاش های صمیمانه وجدی که از خود نشان داد، نتوانست روی احساس ها وعواطف جدید خود که طی سالیان اخیر در وی ایجاد شده بود، سرپوش بگذارد. اگر بعضی وقت ها موفق می شد که همه ی چیزهای آزاردهنده رافراموش کند، صندوقچه ی اسرار ذهن اش تکانی می خورد، درآن به آرامی باز می شد وفکرهای منفی که حالا دیگر حکم پلیدی پیدا کرده بودند از مشاهده ی شعبده ی زندگی مردم به رقص درمی آمدند. این اتفاق آن قدر تکرار شد تا مرد ماجرای ما را به کلی از اینکه قرار است از دست این اوهام رها شود، ناامید کرد.

کار بیرون به خوبی صورت می گرفت؛یعنی کاری بود که نیروی جسمی زیادی را نمی طلبید. مایه آن اندکی دانش بود که به کار روزانه اش می آمد. این کار کفاف مادیات اش را می داد ونیاز چندانی به این درو آن در زدن های سرسام آور احساس نمی کرد.گذشته ازآن کسی به تنهایی او نیازهای زیادی نداشت که نتواند از عهده ی تأمین آنها برآید. اوقات فراغت زیاد، سم مهلکی برای لذت لئیمانه بردن اززندگی است.دیگران که شاید آرزوی فراغت اورا داشتند، ازنعمت بی توجهی به چهره ی ماورای طبیعی اشیای زندگی برخوردار بودند.ایام تنهایی وفراغت بیش ازآن که کمک کند تانیروی بیشتر برای کار وتلاش فراهم شود، اورا هرچه محدودتر ومنزوی تر می کرد. گفتگوهای بی پایان با خود، انعکاس بیرونی نمی یافت واگرهم با تنی چند ازدوستان اش اندکی از تخیلات درونی خودرا درمیان می گذاشت خیلی زود پشیمان می شد وبا سکوت درصدد جبران اشتباه اش بر می آمد. «هزل» تنها رهاورد معاشرت با دوستان بود.

 همه ی اینها وتمامی آنچه که بعدا شرح خواهم دادفقط و فقط « مانند خوره روح اش راازدرون می پاشیدند ویأس بی منتهایی ایجاد می کردند». عجیب بود که درزیر فشار این اوهام هنوز توان آن را داشت که از رختخواب برخیزد، آمدن روز رافراموش کند وبه سمت آنچه بیرون خانه همانند یک بیشه جریان داشت ، حمله برد. خانه رنگ وبوی اورا داشت. تصاویر چسبیده روی دیوارها که بر یأس وی می افزودند، سردی ذاتی دیوارها انگار که مال یک قبرستان قدیمی باشندیا حتی تیک تیک ساعت که تپش های قلب اش را نامنظم می کرد، همه تصویری بیرونی از ماجراهایی بودند که درون دیواره ی شکننده ی بدن اش اتفاق می افتاد، صدای شکستن ها وخرد شدن های بسیار که توجه ای را جلب نمی کرد! به نظرش می آمدآدم های اطراف اش پی به استحاله ای که در وی رخ می داد برده بودند وناخودآگاه حتی او و موجودیت مادی اش را نمی دیدندانگار که یک روح سرگردان باشدکه برای سرکشی به چیزهای مورد علاقه اش ازقبرستان به بیرون زده باشد!تصور مرد ماجرای ما این بود که مصاحبت با وی مطلوب طبع دوستان اش نمی افتاد.دوستان اش در جلوه ی اتفاقات گذرا، تنها مانند یک خاطره ی دور یا مبهم به نظر می رسیدند.خاطره ای که ظاهرا جلوی چشمان اش رخ می داد، لباس می پوشید، چهره عوض می کرد، اما بلاخره باروبنه ی خودرا می بست وتنها ردپایی محو درمخیله اش به جای می گذاشت.

اما مگر ذهن او چقدر توانایی درخود کشیدن وبلعیدن این همه اوهام را داشت؟!

 «نمی گذارند آوازم را بخوانم»

                                            « پل رابسون»

چشم روی چشمانم می گذارم و فضایی را که هومر در آن به سرودن اشعار وآثار جادویی اش می پرداخت، جلوی دیدگانم مجسم می کنم:آسمان صاف، خورشید درخشان، دشت ها ومراتع سرسبزسحرانگیز، شب های پرستاره ومهتابی که حتی ردپای شهاب سنگ هارا هم روی سینه ی خودثبت می کردو… . این ها، کمترین چیزهایی بودندکه برای خواندن یک آوازعاشقانه، یک تصنیف پرشور و تألیف یک اثر حماسی مانند ایلیاد یا اودیسه کفایت می کرد.

اینجا برای نوشتن، خواندن وآفریدن باید چشم روی چشم گذاشت وپلک نزد. چون دشت، آسمان وستاره ها حرفی برای گفتن ندارند. تصویر آسمان روی زمین افتاده است وآدمیان در برابر سرنوشت غمبار خود سر خم کرده اند. کسی سر بلند نمی کند و با ستاره ها وماهتاب و پرندگان شب به گفتگو نمی نشیند. خستگی، حنجره ها را به سکوت واداشته است وطبیعت، لطف خویش را در بخشیدن شور وشوق نبوغ وآفرینندگی از ایشان دریغ کرده است.

خدایان فناناپذیر هومر، همه همچون انسان ها به نفرین نیستی بخش رئوس گرفتار آمده اند. دیگر پرومته ای آتش در دست نمی گیرد وبه میانه ی ظلمت گون آدمیان هدیت نمی برد. دیگر سیزیف نیست تا فرمان خدایان رادر رها ساختن زندگی، عشق وساحل های سحرانگیز دل ربا، گردن کج نکند. خدایان، همه در خاکستر فراموشی خویش مدفون شده اند. نوای شان دیگر جادو نمی کند وتن های له شده و ذهن های منجمد را به جنبش وانمی دارد. اینجا آدمیان به سطح تیران هانزول کرده اند وزیبایی وفصاحت اندیشه های آسمانی را ادراک نمی کنند.

چشم می گردانم ودر آسمان مقابل دیدگانم به دنبال اشکالی می گردم که ستاره ها محض بازی شبانه، دست به دست هم آفریده اند. اما ستاره ها هم بی فروغ تر از همیشه سکوت پیشه کرده اندتا مگر از مجرای گردوغبار افسون زده ی زمان ها، آوای نفرین آسمانی خدایان خاکستر شده، آدمیان را هوش ازکف برباید. و ربوده است.

وچنین است که غزل هاو آوازها در گلو خفه می شوند، کلمات نوشته نمی شوند و ورق ها خالی می مانند. کاش می توانستم آه بلندی بکشم به نمایندگی از واژه ها واندیشه های به ذهن نیامده تانظم وترتیب دیگری را برجهان آدمیان حاکم می کردم.  اندیشندگان راستین از دنیای تیران ها واهریمن ها می گریزندو از شکوه ناموجود آسمان می نویسند، زمین را درنانوشتگی ماجراها وافسانه هایش نفرین می کنندو با چشمان خیس، بارش باران رابه انتظار می نشینند. چشم بر چشم می گذارندودر درونی ترین لایه های ذهن خویش، آسمان وخورشید و ستاره های دنباله دار می سازند که همه چیزشان با دنیای زمینی آدم ها تفاوت دارد. زمینی که تصنیف ها و ترانه هایش بوی آدمیت نمی دهند، آدمیتی که نبودنش دیگر ننگ نیست، بلکه یک آرزوی بزرگ ومحال است! آسمان وزمین، زندگی ومرگ جای خویشتن راتغییر داده اندو انسان هایی که حافظه شان چیزی از آتش پرومته به یاد دارد، دیگر چشم به زمین نمی دوزندو موطن خود را میان ستاره ها وسیا ره ها فارغ از عشق ونفرت انسانی برپای داشته اند. ماجراهای انسان ها وغم ها وشادی هاشان رادرک نمی کنند، زبان درکام شان به زنجیر کشیده می شود وهراسان وحیرت زده، زمزمه ها واغتشاشات زمین را به تماشا می نشینند.

دنیا هرلحظه کوچک تر می شودوخرده انسان ها تکثیر می یابند. زمین از سنگینی وزن ایشان زود است که از چرخش بازایستد.  دراین قسمت اززمین بیداد داستان هرروزه ی ماست و خرده انسان ها گلوگاه پرنده ای را که قرار بود سرود آزادی بخوانددر مشت گرفته اند، واما ما بازهمصدا باهم و این بار بلندتر می خوانیم: آه، اگر آزادی سرودی می خواند کوچک، کوچک تر زگلوگاه یکی پرنده... .

تنها یک آواز دارم.به شوق آن تصنیف ناخوانده ام، آسمان هومر راهنوزدر خیال ام خواهم ساخت، تاهنگامی که موعد خواندنش فرارسد. کسی چه می داند چه آوازی سر خواهم داد؟بلندترین آوازم را.آن مرا به قله های بزرگ ستیهندگی پرتاب  خواهد کرد تا مگرسنگ ازدوش سیزیف برگیرم.... .

 برتیرجورتان به تحمل سپر کنیم

تاسختی کمان شما نیز بگذرد                      « سیف الدین فرغانی»

جمهوری اسلامی که به گفته ی منابع وابسته به خودمشارکت مردم دردهمین دوره ی انتخابات ریاست جمهوری را85 درصداعلام کرد،ازرهگذر انتخابات به دنبال اهداف چندی بود. اول ومهمتر از همه اینکه بتواند با بسیج توده ای مردم درپای صندوق های رأی بر مشکل  مشروعیت خارجی خود که  خصوصا تصمیمات چند سال اخیر دولت تندروی احمدی نژاد بر میزان آن تأثیر منفی بسزایی گذاشته بود فائق آید. این یعنی نمایش قدرت خود از طریق آرای مردمی که دقیقا تا پایان ساعت رأی گیری، مردم قهرمان وهمیشه در صحنه لقب داشتند.از طرف دیگر جمهوری اسلامی می بایدموج بزرگی را که به شکل یک « نه» به احمدی نژاد می رفت تا رئیس جمهور مطلوب نظام را از صحنه ی سیاسی به شکل خفت باری حذف کند، خاموش کند. تقلب در انتخابات یا همچنان که شایسته ی چنین حرکتی است « کودتای انتخاباتی» بهترین راهکار  برای رسیدن به چنین مقصودی بود. اما دست اندرکاران کودتا به این هم قانع نبودند.آنها خواستند تا برای مدت نامعلومی از شر« قدرت انتخاب» مردم که هنوز با وجود نظارت استصوابی و قیم مأبانه ی شورای نگهبان  خود را در انتخابات ریاست جمهوری نشان می داد ، راحت کنند. آنها قبلا توانسته بودند خیال خود رااز بابت انتخاباتی همچون مجلس شورا راحت کرده وعلیرغم اعتراضات بسیار،  مجلسی شدیدا فرمایشی برقرار کنند که نمایندگان آن به عنوان  بزرگترین مخالفان ملت و دشمنان قسم خورده ی آزادی خواهی در بزنگاه های تاریخی که باید به داد مردم و آزادی خواهان می رسیدند ، آب به آسیاب استبداد و سرکوب بریزند.

آنها حتی فراموش نکردند که با تصویه حساب با مهدی کروبی که علم تغییر قانون اساسی، دفاع از حقوق اقلیت های قومی  و حمایت از زنان را با حمایت جمع کثیری از نخبگان و روشنفکران ایرانی داخل و خارج کشور حمل می کرد، ودر واقع باواریز کردن عدد آرای وی به حساب رئیس جمهور کودتا « احمدی نژاد»،  قدرت روشنفکران مخالف استبداد حکومتی را به چالش بکشند .تحقیر کروبی ، تحقیر روشنفکران، دانشجویان و خواستاران تغییری بود که درست یا نادرست کروبی آنها را نمایندگی می کرد.

اما آنجا که رفتار با شیخ اصلاحات حکومتی که زمانی کیهان شریعتمداری به وی لقب « رئیس مجلس اصولگرا و شجاع» داده بود، این چنین باشد، سرنوشت بهتری برای موسوی، دیگر کاندیدای اصلاح طلبان انتظار نمی رفت که به هر دلیل توانسته بود بار نفرت عمومی از محمود احمدی نژاد را به دوش کشیده  موج سبزی را در حذف  احمدی نژاد ایجاد کند. این چنین بود که با اینکه موسوی از نقطه نظراصلاح درون حکومتی و شعارهای خود چند قدم عقب تر از مهدی کروبی ایستاده بود، اما به کاندیدای مطرح تر اصلاح طلبان و خواستاران تغییر تبدیل شد. موسوی هر چند مغضوب تحریم کنندگان سمجی بود که دوران نخست وزیری وی را پراز نقاط تاریکی می دانستند که موضوع حمایت از وی را در نظر ایشان منتفی می کرد، اما به هرحال به رهبر مخالفان دولت ورئیس جمهور کودتا و دست اندرکاران آن بدل شد. او رهبر تصادفی حرکتی شد که پس از سالها که از کنج عزلت به در آمده بود ، کسی تصور آنرا نمی کرد.

موسوی دراین مدت دست به کارهایی زد که زمانی بخش عظیمی از تحریمی های امروز که عموما قبلا حامیان سرسخت خاتمی بودند، آرزوی انجام بخشی از آن را از جانب خوا جه ی خنده رو خاتمی  داشتند . موسوی که گمان می رفت کاریکاتوری از محمد خاتمی باشد ودوباره بر طبل حوادث تجربه شده ی دوران  8 ساله ی اصلاحات خاتمی بکوبد وتتمه ی خواست های معترضان ومنتقدان وضع موجود را به مانند سلف خود خاتمی بر باد دهد، جدیتی از خود نشان داد که حتی عتاب بالاترین مقام حکومتی جمهوری اسلامی را برنتافت و طرفداران خود را به تظاهرات خیابانی اما مسالمت آمیز فرا خواند. البته در این میان تعدادی که بیشتر جزو تحریمی ها هستند، این مقابله را جنگ تمام عیار قدرت از جانب جناحی از حاکمیت می دانند که کارگزاران سازندگی، جبهه مشارکت وسازمان مجاهدین انقلای اسلامی نمایندگان آن هستند.این طیف، کوتاه نیامدن گروه های اصلاح طلب در پذیرش مشروعیت دولت جدید و کودتایی خواندن اقدامات حکومت را در تلاش حاکمیت برای حذف همیشگی  اصلاح طلبان از صحنه قدرت می دانند.دراین میان جای اعتراضات مدنی مردم وسرکوب خونبار آن از طرف حاکمیت در تحلیل های آنها خالی است ویا حداکثرنتیجه ی  ساده لوحی وخوش خیالی اکثریت خواهان تغییر، در قصدآنها برای شرکت در انتخابات بود. آ البته باید منتظر ماند ودید آیا موسوی و دیگر گروه های اصلاح طلب با اقدامات بعدی خودخواهند توانست باعث وحدت  منتقدان و ناراضیان از وضع موجود حول شعارهایی مدنی وآزادیخواهانه در اعتراض به استبداد حکومت و قوه ی سرکوب آن شوند. البته چنین انتظاری حداقل در این مقطع دور از واقع بینی خواهد بود وچه بسا گروه های اپوزیسیون  چون نتوانستند زمانی از خاتمی گذر کنند، اینک بافرارسیدن زمان مناسب موسوی را پشت سر گذارده و جنبش را به سوی دیگری راهبری کنند. گذر از موسوی که داعیه ی اعتراض مسالمت آمیز دارد و تاکنون از شعار های ساختار شکنانه نیز دوری کرده مقدماتی لازم دارد که عدم توجه بدان،جنبش اعتراضی مردم را به حرکتهای کور وبی سرانجام  خواهد کشاند.درباره ی این مقدمات بعدها بیشتر خواهم گفت.  

اما کودتای انتخاباتی و خیانت به آرای مردمی که در میان طعن و وهن دوست و دشمن به خاطر اندکی فرصت آزادی به پای صندوق های رأی آمدندتا در شکاف میان بدنه ی حاکمیت که احتمالا بابه قدرت رسیدن موسوی ایجاد می شد، بتوانند با گذر از دوره ی چهارساله تحمل ناپذیر احمدی نژاد، فرصت انتقاد واعتراض بیشتر رابرای خود فراهم کنند، چنان بهت و حیرتی را سبب گشت که تمامی مردم و گروهها را حتی اعم از آنها که رأی نداده بودند به کوچه ها وخیابان ها کشاند و دست اندرکاران کودتا را دچار سرگشتگی ساخت. به باور من با روشن شدن نتیجه ی انتخابات کودتایی در ایران طرفداران تحریم نمی توانند با تکیه بر تقلب صورت گرفته و دلسردی مردم از خوانده نشدن آرای شان ، کسانی را که تغییر را از طریق صندوق های رأی خواستار شدندسرزنش کنند. زیرا اولا به مدد آرای همین رأی دهندگان بود که احمدی نژاد را که رئیس جمهور برآمده از تحریم دوره ی قبل بود ، در این دوره به رئیس جمهور کودتا تبدیل کرد ونفرت مضاعف از وی ودولتش را سبب گشت. تنها سند ادعای من خونهایی  است که در خیابان ها و بر سنگفرش کوچه ها به دست عمله ی مزدور حکومت به زمین ریخت وآنها را در نزد افکار عمومی جهانیان فارغ از رفتارهای بعدی رهبران شان رسوا کرد.

 اگر جمهوری اسلامی موفق می شد از سرمایه ی به کار انداخته شده ی 85 درصدی مشارکت مردم (اگر رقم درستی باشد) بهره بگیرد، تامدتها ی مدید مجال تنفس نیم بندگروه های مدنی و اجتماعات اعتراضی عادی از آنها گرفته می شد و نمایش شعبده بازانه ی مشروعیت به اصطلاح 40 میلیونی مردم تبدیل به آینه دق گروه های مخالف استبداد حکومتی می گشت.

در پاسخ به نقد منتقدان چنین دیدگاهی باید اضافه کنم که مگر هدف حرکتهای مدنی واعتراضی گروه هایی که مبارزه ی غیر خشونت آمیزو فعالیت اجتماعی را به عنوان سمبل شعارهای خود پذیرفته وحتی تحریم را ونه مبارزه ی مسلحانه را توصیه می کردندوبلکه از ایده آل های این گروه ها ایجاد اتفاق نظر و وحدت اعتراضی میان قشرهای مختلف مردم در داخل و خارج از کشور بود،جز این بود که اینک این هدف ازرهگذر انتخابات به راحتی حاصل شده بود؟ به راستی این فعالان اجتماعی و صلح آمیز به چه میزان حمایت های مالی ، معنوی ، لجستیکی و بنگاه های خبررسانی نیاز داشتند، آن هم در شرایطی که بسیاری گروه های متحد در مبارزه، در مقام عمل سایه همدیگر را هم تحمل نمی کنند، تا بتوانند چنین اجتماعات اعتراضی عظیم و مشروعیت سوز برای رژیم گرد آورند؟

در اینجا یادآوری می کنم که روی سخن من در اینجا با فعالان مدنی است که رای دهندگان را به ساده لوحی و فریب خوردگی منتسب ساختند وگرنه این استدلال را در مقام مواجهه با خواستاران تغییر دفعی  و براندازانه به صورت دیگری باید آورد. تحریم در هر شرایطی حتی اگر سلامت هرانتخاباتی از این دست در رژیم جمهوری اسلامی از طریق فرشتگان آسمانی نیز تضمین شود، از جمله مقدمات رسیدن به چنین هدفی است که فعلادر اینجا موضوع بحث من نیست.

و اما اکنون:

1. جمهوری اسلامی با بحرانهای سختی روبروست. این رژیم در عرصه ی داخلی حمایت جمع کثیری از مردمش را از دست داده است که باور دارند آرای آنها آن چیزی نبوده است که اعلام شده است. با کمال تأسف حکومت به جای اینکه مردم معترض را که تنها به دنبال روشن شدن وضعیت رأی خود بودند، به درستی قانع کند( حتی اگرمردم به اشتباه و تحریک اصلاح طلبان به چنین دیدگاهی رسیده بودند) با ضرب باتوم و گلوله اسلحه  قانع کرد که حتما تقلب وازآن بزرگ تر کودتایی رخ داده است که از این پس در حکومت اسلامی که توسط احمدی نژاد و عمله ی کودتا برپا خواهد شد، خوانده شدن درست آرای حتی معتقدان به نظام اسلامی نیز امری محال خواهد بودو دیگر دمیده شدن صور اسرافیل نیز هیچ جنبشی برای تغییر از طریق مسالمت آمیز  برنخواهد انگیخت.

2.مردمی که دراین انتخابات شرکت کردند به همراه کسانی از نخبگان وروشنفکرانی که هنوز هم اصلاح درون حکومتی وبازسازی دموکراتیک آن را درون ساختارها وموانع موجود درون رژیم سیاسی ممکن می دانستند، وقتی به اعتراضات مسالمت آمیز شان عنوان اغتشاش وشورش با تحریک بیگانگان اطلاق شد وازآن بدتررئیس جمهور کودتا معترضان میلیونی را«خس وخاشاک» نامید، به نتیجه ی بدیهی تصلب رژیم درایجاد هرگونه اصلاحی برای قابل تحمل کردن آن رسیدند.اینان به احتمال زیاد از این پس جز با ضرب وزور باتوم و اسلحه به سر صندوق ها نخواهند آمد! مگر داستان های دیگری باز هم در انتخابات بعدی علم شودتا خس وخاشاک های فعلی باز هم به امت همیشه در صحنه بدل شوندکه احتمال آن با توجه به دامنه ی رسوایی حکومت و ازدست دادن مشروعیت دولت نزد حتی حامیان معتدل آن اندک است.

3.وقتی اصلاح دموکراتیک از راه های مسالمت آمیز ممکن نمی شود، طبیعی است که اعتراضات آرام و سکوت جای خود را به فریاد داده و اعتراضات مردم شکل قهری وساختار شکنانه به خود می گیرد. دست اندرکاران حکومتی حتی نمایندگان مجلسی که باید نزدیکترین دیدگاه ها را به مرم به عنوان ولینعمت شان داشته باشند ، می توانند حرکت مردم واعتراض عموم فعالان سیاسی، روشنفکران وهنرمندان رادر صحنه ی داخلی و خارجی به مانند گذشته تمسخر کنند و چشم های شان را به واقعیات جاری ببندند. اما من فقط از آنها می خواهم که تنها یک سئوال از خود بپرسند وبه دنبال پاسخی برای آن باشند: آیا بدون رضایت مردم در دراز مدت می توان حکومت کرد؟

4.صحنه ی بین المللی به عرصه ی موضع گیری در محکوم کردن سرکوب خشونت بار حکومت در تظاهرات مسالمت آمیز مردمی تبدیل شده است که تنها یک سئوال ساده داشتند که رأی آنها کجاست؟ حالا اگر مردم اشتباه می کنند، آیا حکومت می تواند جلوی چشم جهانیان مردم خود را به جای قانع کردن از طریق داوری عادل وبی طرف ، به خاک وخون بکشد؟ آیا آنها بی نیاز از جهان می خواهند به دور مرزهای ایران سیم خاردار بکشند؟

5.به باور من مردم وفعالان سیاسی وگروه های حامی حقوق بشر باید درنهایت از نتیجه ی انتخابات خرسند باشندچون وحدت نظری که میان آنها ایجاد شده است ، می توانست در حالت عادی سالها طول بکشد و خواست گروه های بی انگیزه  برای دخالت در سرنوشت کشورشان و رسیدن به اتفاق رویه برای ساختن ایرانی دموکراتیک وانسانی دستاورد بزرگی است که ثمره ی آن شامل همه خواهد شد.

"امروزه، اصلاح طلبی را عین اعتدال و اعتدال را به بهانه رعایت مصالح، با مماشات با بسیاری از نمودهای تباهی یکی می دانند؛ غافل از اینکه اصلاح طلبی راستین و پیگیر جز با شناخت ریشه های تباهی و از میان بردن آنها امکان پذیر نمی باشد. اعتدال اصلاح طلبانه مماشات نیست، عدم مماشات اصلاح طلبانه با افراط های تبهکارانی است که کوشش می کنند راه اصلاحات را مسدود کنند."                                                               مکتب تبریز - سیدجواد طباطبایی

پیشگفتار 

اکنون بیش از یک دهه است که درباره ی اصلاحات واصلاح طلبی درایران دوره ی جمهوری اسلامی سخن می رود، اما هنوز به نظر نمی رسدکه ازطرف داعیه داران اصلاحات، تعریف روشن ونظام مندی ازروش های عمل اصلاحی وهدف اصلاح ارائه شده باشد وآنجا نیز که اهداف خاصی درقالب یک سری مفاهیم ازطرف افراد یا گروه هایی معرفی شده است، اراده ای جهت دست یافتن به آن اهداف درکار نبوده است. من براین باورم که تبیین وضعیت اجتماعی وسیاسی که جامعه ی ایران رادرشکل یک بحران فراگیردرخود رو برده است، لزوما ازمجرای مباحثات صرفا سیاسی ممکن نخواهد بود، بلکه تلاش درجهت ترجمه برآیند حوادث، اتفاقات وبحران های جاری به تئوریهایی درقالب اندیشه ی نظام مند می باشدکه می تواند ازصورت ظاهر امر واقع فراتر رفته وتوان تحلیل زنده ی حوادث تاریخی را به دست دهد.از این رو«هر بحرانی، بحران در بنیادهاست، یعنی بنیادهای تفکر».کژی وناراستی واقعیت های موجود، انعکاسی از واژگونی ساختار اندیشه درحوزه هایی ازتفکر است که حوادث بزرگ وکوچک تاریخی را سبب ساز می شوند.

 ازاهداف من در این جابررسی وضعیت، شرایط وچگونگی عمل اصلاحی نزد به اصطلاح اصلاح طلبانی است که که دردهه اخیر با ارائه ی گفتمان خود توانستند کشمکش نسبتا شدیدی درلایه های قدرت ودرساختار حاکمیت یکدست ایران ایجاد کرده ومرز بندی وآرایش دوباره ی نیروهای اجتماعی وسیاسی راباعث شوند. امابرای آنکه به روش خود که بازیابی حوادث وترجمه آنهادرون یک نظام اندیشگی درحدود توان خود می باشد وفادار باشم، سعی خواهم کردتا از ظاهر مناقشاتی که در این یک دهه ی اخیرصرفا بیانی از تمایل شدیدافراد وگروه ها در کسب قدرت سیاسی برای پیشبرد اهداف خاص شان بوده است فراتر روم وباتکیه بر سنت اصلاح طلبی پیش رو که نزد اولین اصلاح طلبان ایرانی یا به تعبیر مجتبی مینوی« اولین کاروان معرفت» دردوره ای پیش از به ثمررسیدن اتقلاب مشروطه پایه ریزی شد، صحت وسقم گفتمان به اصطلاح اصلاح طلبی رانزد داعیه داران کنونی آن روشن سازم. من دراینجا نه درصدد تسویه حساب سیاسی با مدعیان اصلاح طلبی که کار ساده لوحانه ای است، بلکه درپی معرفی« سنت اصلاح طلبی» نزد مردان بزرگی همچون میرزا ابوالقاسم قائم مقام، عباس میرزا ولیعهد، میرزا تقی خان امیرکبیر، میرزا محمدحسن خان مجدالملک، میرزا علی خان امین الدوله ودیگرانی هستم که در بیش از نیم قرن قبل از ظهور مطالبات جدید مردم ایران طی انقلاب مشروطه، به آگاهی ژرفی از بحران های اجتماعی- سیاسی و خصوصیات حاکمیت استبدادی و واپسگرای آن دست یافتند که از حیث استواری واستحکام مبانی اندیشگی واراده ی بر تغییر واصلاح فرسنگ ها با آنچه این روزها مدعیان امروزی اصلاح طلبی درعهد جمهوری اسلامی عافیت طلبانه اعلام می دارند، فاصله دارد.

 بررسی دقایق تلاشهایی که این اولین اصلاح طلبان راستین برای نجات ایران ازغرقاب فنایی که به آن گرفتار بودانجام دادندو دراین راه تنی جان خودازدست داده وتنی دیگر نزد غوغاییان ومخالفان تجدد وانتظام امور نام خود را به طرد و وهن آلودندو به بهای تأمین« مصالح عالیه ی» ایران، ننگ خریدند، نتایج بسیار مهمی برای درک بهتر آینده ی پروژه ی اصلاحات اساسی درکشور دارد تا با تکیه بر سنتی که دیگران دست در آفریدن آن داشته اند، از راه بردن درتاریکی وحرکت در خلأ پرهیز کنیم. پرسشی که فعلا پیش می کشم این است که چرا باوجود پیشروان اصلاح طلبی که توانستند برای اولین بار ایران زمین را در«آستانه ی ورود» به دوران جدید تاریخ ایران قرار دهند، هیچ مقوله ومفاهیم خاصی دراین باره که می تواند حداقل موتور محرک برای پای گذاشتن آگاهانه در طریق صعب وسخت« تغییر واصلاح» باشد از طرف مدعیان امروزی مطرح نمی شود؟

 صداقت وشجاعت دو پیش شرط اساسی اصلاح طلبی است که اصلاح طلبان وطنی فاقد آن هستند. این دو شرط درکنارآگاهی ژرف ازمبنای تجدد وسنت می تواند درگشودن گره ها ورفع موانع تأسیس بنای تجدد در سرزمین ایران که از بی صداقتی ، محافظه کاری، مصلحت اندیشی، قانون گریزی و انحطاط اخلاقی رنج می برد، بسیار کارگشا باشد .در این یک دهه، اصلاح طلبی نه یک هدف آرمانی، بلکه تنها یک شعار و نه یک روش برای رسیدن به آرمان های ازپیش اعلام شده، بلکه تنها ابزاری جهت کسب قدرت سیاسی برای اعمال نظر شخصی یا حداکثر گروهی وحزبی بوده است. بر این اساس «اصلاح طلبی» که خود مولود شرایط ویژه ی انحصار واستبداد حکومتی در دو دهه ی  پس از انقلاب 57 به بهانه ی پاسداری از ارزش های انقلابی ومقابله با توطئه های ضد انقلابیون که گویی در هر لباسی آماده ی تاراج«ثمره ی انقلاب » بودند، ار طرف اصلاح طلبان به نحوی معرفی شد که گویی آنها ایجاد کننده ی فضای ظاهرا جدید پس از دوم خرداد 76 بودند واز این لحاظ منت زیادی بر سر مردم دارند.این فضا در واقع ناشی از شوک حاکمیت و زایش عرصه ای از میدان نقد درباره ی موضوعاتی بود که قبلا تابو محسوب می شدند. اما جنبه ی طنزگونه ی ماجرا این بود که این اصلاح طلبان همان نیروهای مکتبی قبلی بودند که در تمامی دهه ی اول انقلاب تاپیش از مرگ آیه الله خمینی، خود پاسدارسفت وسخت ارزش ها، برخوردقاطع وانقلابی بامعترضان وناراضیان وپرچمدارمبارزه با امپریالیسم ودر رأس آن آمریکا بودند ونیز خود موجد بسیاری ازتحدیدها ومحدودیت ها برای آزادی بیان وفعالیت های سیاسی بودند ، اکنون به منتقدان وضعیتی تبدیل شده بودند که بیش از همه خود در ایجاد آن سهم داشته اند، اما رندانه دامنه انتقاد خود را تنها به دوره ای تسری می دهندکه دهه ی اول عمر جمهوری اسلامی رادربر نمی گیرد!

ریشه های انتقاد این گروه به شیوه های اداره ی امور کشور، بیشتر ناشی ازدور ماندن ازمناصب قدرت بودتا درک وشناخت اهداف اصلاح طلبانه ای که نه مختص این یک دهه، بلکه هدف غایی تمامی تلاش ها  ومبارزات متجددانه دربیش از یک قرن اخیر است که نقطه ی اوج آن انقلاب مشروطه می باشد.

 اصلاح طلبان راستین  با درک وشناخت بنیادین نسبت به مقوله « فکر اصلاح» باتکیه بر سنت اصلاح طلبی پیشرو که نمایندگان بزرگی چون میرزا ابوالقاسم قائم مقام ومیرزاتقی خان امیرکبیر وحتی نماینده ی بزرگی دردرون قدرت سیاسی قاجار چون عباس میرزا ولیعهد دارد، باید به سه پرسش اساسی به روشنی پاسخ داده یا حداقل درباره ی آن به درستی اندیشیده باشند.اول اینکه موضوع یا ابژه ی اصلاح چیست و ایشان در پی اصلاح یا تغییر مناسبات در چه زمینه هایی هستند؟ ثانیا به چه دلیل موضوع یا ابژه ی «تغییر» که جایگزین بهتری نسبت به واژه ی کلی «اصلاح »است، به اصلاح نیازمند است؟ ودست آخر اینکه اصلاح طلبان یا خواستاران تغییر، چگونه، با چه ابزاری وبا تکیه برکدام روش در راه رسیدن به آرمان های خود که قطعا از حوزه ی منافع شخصی وخصوصی افراد وگروه ها خارج بوده وبه مصالح ملی درحوزه ی عمومی برمی گردد، قدم خواهند گذاشت؟

 تجربه اثبات کرده است که هیچ حکومت توتالیتر یا اقتدارگرا به میل خود تن به تغییرات مسالمت آمیز نخواهد داد.بلکه آنجا که دامنه ی اصلاحات با مرزهای نظام موجود وخطوط قرمز تولید وتوزیع قدرت وخصوصا ایدئولوژی آن رژیم برخورد کند به صورت قهری شروع به حفاظت از این مرزها خواهد کرد. در این هنگام واکنش بعدی اصلاح طلبان بسیار مهم است که سره را از ناسره جدا خواهد کرد.نکته ی اساسی دین است که اصلاح طلبانی که از تغییرات مسالمت آمیز وآرامش اصلاح طلبانه سخن می رانند، ساده لوحانی هستند که با نفی خشونت،حرمت خشونت کنندگان را پاس می دارندو در واقع با نفی خشونت، خود وپیروان راستین خود را قربانی خشونت خواهند کرد.درباره ی این شیربی یال و دم و اشکم چه می توان گفت که وقتی خود در سالهای تصاحب قوه ی مجریه ومقننه که با شعار دموکراسی، برابری وتسامح به دست آمده بود، ازناکارآمدی روش های آرامش طلبانه وعافیت جویانه سخن راندند ، باز هم با ادامه ی روش های پیشین که حتی خود نیز دیگربدان اعتقاد نداشتند، بر خشونتی که بر روشنفکران، دانشجویان وروزنامه نگاران وارد می آمد مهر تأیید زدند.

 برای اینکه از بحث اصلی دور نمانم بار دیگر تأکید می کنم که بحث از ضعف ها، بی صداقتی هاودروغ بافی های اصلاح طلبان ناواقعی امروزازمجرای مباحثات سیاسی، درافتادن دردام لفاظی های متقابل میان دوگروه رقیب درکسب قدرت می باشد. لفاظی هایی بدون توجه به بنیادهای بحران فراگیر ی که درشکل « عدم مشروعیت رژیم سیاسی» خودرا می نمایاند، اما از طرف مدعیان دور مانده از قدرت که  زمانی خود خواهان خروج ازحاکمیت بودند به صورت غلبه ی فریبکارانه ی « گفتمان اصلاح طلبی»  به مردم حقنه می شود. آنجا نیز که مکاشفات ادیبانه به کار تحلیل نیم بند وقایع و اتفاقات جاری که ارزش ذاتی چندانی ندارند می آید، بررسی آنچه در دورانی موسوم به اصلاحات در8 سال از عمر جمهوری اسلامی ایران گذشت ، حتی ارزش تتبع ادبی را نیز ندارد. اگر بتوان آنچه را که درسطح جامعه وکشور می گذرد ونهادهایی را که هرکدام نمایندگی بخشی از عقاید وایدئولوژیها رابرعهده دارد، نمادی ازتضاد وباژگونی« سازمان اندیشه» درحوزه های انتزاعی تفکر دانست که با سیطره ی ناخودآگاهی آن همچون ناخودآگاه جامعه ریشه در سنت درازدامن اندیشیدن ایرانی تا کنون دارد، اندیشیدنی که پای درگل سنت متصلب وناکارآمدی داردکه به کلی از واقعیات سیاسی- اجتماعی بیگانه است، آنگاه می توان انحطاطی را که درشئون مختلف درگیرآن هستیم را ترجمه به «بحران در تفکر و آگاهی» کنیم.

 ساده اندیشان عدم موفقیت پروژه اصلاحات رادر دوران جمهوری اسلامی درممانعت مخالفان وحتی صرف بی صداقتی اصلاح طلبان خواهند دید، اما توجه به رئوس گفتاری که در پی خواهد آمد، می تواند تا حدی درمعرفی وجدان معذب ایرانی ووضعیتی  که سده ها پس از حمله مغول ها گرفتار درآنیم معرفی کند. هرنوع کوشش متجددانه درتأسیس بنای تجدد به یک مفهوم چیزی جز تلاش برای بهتر زیستن انسان های این جامعه  در کنار هم نمی باشد.در این راه آنچه به این کار می آید ستودنی، ارزشمند وقابل تأمل وگرنه شایسته ی دور ریختن وزدودن زنگارهای اندیشه می باشد.

گفتاری که در پی خواهد آمد گامی هرچند کوچک درای راستا می باشد.قبل از آن قدردان تتبعات وپژوهشهای فیلسوف سیاسی معاصر دکتر جواد طباطبایی هستم که با  نتایج تلاشها وتحقیقات نظام مند خود راهی برای برون رفت از بحران مقابل روح ایرانی گشوده است.

  «نه کسی می آید،نه کسی می رود،هیچ خبری نیست.وحشتناک است.»

۱.شاد است.

۲.امیدواراست.

۳.عاشق است.

دوست ما هم به طورکلی انسان خوشبخت را انسان شادی معرفی میکردند. البته با سه نوع شادی:

۱.شادی بر لب

۲.شادی درمغز

۳.شادی در قلب

که اگردقت کنیم منطبق بر همان سه مشخصه ی بالاست. در نظر من هرانسانی باید به تعریف ویژه ی خود ازانسان خوشبخت دست یابد تا تمامی فعالیت های وی معنادار والبته شادی آورباشد. اینکه بتوان این سئوال را تعلیق به آینده ی نامعلوم کرد، نوعی گریز از الزامات تن دادن به تبعات این پاسخ است که به آنارشیسم رفتاری می انجامد. این تعریف به منزله ی نظرگاهی است که نحوه ی نگاه ما به دنیای اطراف  و خصوصیت رفتاری مان راتوجیه میکند. وقتی این را دانستیم،  احتمالا از نوع نگرش انسان ها به زندگی که در نظرمابعضا غیرقابل توجیه می باشد، حیرت زده نخواهیم شد.

اکنون می توانم این پرسش را برای شما نیز مطرح کنم که تا چه حد به تعریف ویژه ی خود از انسان خوشبخت دست یافته اید؟

درانتها نیزجمله ای را به نقل از" شمس تبریزی" از مجموعی مقالات ایشان می آورم که بی ارتباط با بحث بالا نیست:

"اعتقاد"و"عشق" ترس را ازبین می برد و انسان را دلیر می کند.

روزهایم از پی هم می آیند و می روند.نمی دانم آیا ماجراهایی داشته ام یا نه؟ خیلی وقت است که روزها را به ترتیب می شمارم و ارزیابی شان می کنم. روزها هم مراارزیابی می کنند. سرسختی واستحکام مرابا ضربات کوچک ترین تازیانه ها، رعشه های زمان می سنجندو حیرت زده می شوند. می توانم خودم را فریب بدهم و میان روزها تفاوت قائل شوم، ارزش گذاری کنم:فلان روز شاد بوده ام یاناشاد.تنها بوده ام یا نه همراه کسی یا جمعی بوده ام، به چه چیزی می اندیشیده ام ودنیای بیرون ام راچطور می پاییده ام، با تهوعی که گرفتارم اش چه می کرده ام؟ واین قبیل سؤالات ....

 عرق از سرو رویم می ریزد، اما جلوی نوشتن ام را نمی تواند بگیرد. می توانم دراین لحظه وتنها این لحظه شادکامی را احساس کنم،درآغوش اش بگیرم، حتی اگر از حل ناشونده ترین یا سخیف ترین گره های زندگی بنویسم. اکنون شادم چون این ماجراها نوشته می شوند. "من" با کاغذ تنها مواجه هستم، توسط یک خودکار. مانند کلنگ دستم می گیرم اش و شکل های دوست داشتنی ام را روی این اوراق سفید بی خط حفر می کنم.شکل ها تبدیل به شیاطین بازیگوش من می شوند ومن به تمامی فقط این شیاطین را می پرستم. تنها چیزی که این جمع رندو خوش طبع را به هم می پیوندد، احساس "تهوع" مشترک شان است.

حوادث وقصه ها مارا اسیر می کنند، در قالب خانه ها ،کوچه وخیابان، بزرگراه ها، لامپ های نئون، دخمه ها والبته آدم ها. احساس می کنیم چیزی از درون می آیدو وبه چالش می گیردمان. خوشحال یا غمگین می شویم. عقربک می رقصد ولحظات به ظاهر دیگری تجربه می شوند. احساس ها تغییر می کنند. بایک ارزیابی ساده می توان به پوچی این لحظات گذرای گل مانندپی برد. «تهوع» ازبیرون می آید.از آدم ها ، از ماجراها وداستان های انسانی با صفت کوری شان وما را در بر می گیرند. با بعضی وجودها نمی خواند، آن وقت حس می کنیم "تهوع" می آید. درعوض با بعضی چفت می شود.خوب باآن کیف می کنند. لبخند می زنند، دچار عشق یا نفرت می شوند: تهوع صادر می کنند.

«اپیدمی روشنفکری، نام بیماری همه گیری است که من در اینجا قصد معرفی آن دارم.همچنان که از نام آن بر می آید این بیماری تنها در دسته ی خاصی از آدمها در می گیرد. اما مرا با طایفه ی بزرگان و ریش سفیدان کاری نیست که به هر حال خوب یا بد اثر خود بر پیشانی این جامعه و مردمانش گذاشته اند و لابد احترامشان بر ما واجب! اما دسته ی دیگر ازجوانان این مرزوبوم، چون این فضا را مطلوب خاطر نیافتند، در پی تعریف دیگری از مفهوم انسان و هستی اش بر آمدند.اینان جوانانی هستند که خود را به خاطر آشنایی با حوزه های جدید هستی شناسی بر موضی برتر از پیشینیان و جایگاهی فراتر از روشنفکران موجه امروزی می نشانند که متهم به کج روی، کند روی و محافظه کاری اند.اینان وضعیت حال حاضر جامعه ی ایرانی را که بوی الرحمان از تمامی ارکان آن بلند شده است، به خاطر تنفس این روشنفکران سابقه دار و البته به زعم این نوگلان روشنفکری، زوار در رفته ای می دانند که سوار بردرازگوش زارو نحیف «اخلاقیگری» جلوی سبقت گرفتن مرکب چابک ایشان را گرفته اند. از نظر ایشان «اخلاق» مهر ننگینی است که بر پیشانی تمامی موجودات عالم جز روشنفکران امروزی که اینان نمایندگان آنهایند، فرود آمده است.چون به مجلس بحث و فلسفه ی ایشان وارد شوی، از شنیدن عبارات غریب و اسامی نامأنوسی که بر زبان می رانند، سخت متحیر شده صد البته افسوس می خوری که جهت غواصی در دریای دانش بی منتهای اینان با خود لوازم و ادوات مخصوص همراه نیاورده ای. در این بین اگر کلمه ای بر زبان رانی یا خیال مشوشی بر مخیله ات گذر کند ، با داغ و درفش افلاطونیان و نو افلاطونیان و ارسطو و نیچه و مارکس و هگل وهایدگرو ویتگشتاین به نبردت برخاسته و از ارواح تمامی فیلسوفان وشاعران و متشاعران مرده و زنده مدد خواهند گرفت تا مجبورت کنند لباس نداشته بر بدن لخت و عورشان را همچون برد یمانی بستایی تا لکه ننگ واپس زدگی و سنت پرستی بر آستینت ننشانند!»

در این این میان آنچه تأسف مرا بر می انگیزد این است که آیا به راستی اینان جانشینان خلف اندیشمندانی خواهند بود که ذره ذره ی اندیشه های شان را مانند مصالح یک بنا ی عظیم همچون مسیح با صلیبی بر دوش به تنهایی حمل کرده اند و هیچ داعیه درستی بلاشک مدعیات شان را نداشته اند؟ آیا از خود پرسیده ایم که چگونه درون نخوت حاصل از خواندن چند کتاب و مقاله ی نیم بند می توان داعیه ی روشنگری داشت؟ چگونه است که از میان خیل موجود اندیشه ها و حوزه هایی از تفکر که خواندن شان قطعا وقت زیادی گرفته و حوصله ی فراخی می طلبد ، تنها به مرور گذرای ایدئولوژیهایی می پردازیم که به سرعت نام مان را بر سر زبانها اندازد تا مگر به خیال خود سهمی در تغییر جهان داشته باشیم که فعلا تنها ما و قبیله ی معدود ما سر از چند وچون امور مهمی که باید به سرانجام برسد، درآورده است؟

من بسی متحیر می شوم که جوانان پرانرژی وآرمانگرایی که به راستی وظیفه ی حل پیچیده ترین معادلات حاکم بر سرنوشت مردم ایران زمین از گذشته تا حال رابر عهده دارند، تکلیف خود راچگونه با وجدان پاره پاره و معذب ایرانی که از انشقاق های مختلفی رنج می برد ،روشن کرده اند؟ در این میان پارادوکس های سنت و مدرنیته، تسامح و تعصب، روشنگری و دگماتیسم و حتی پارادوکس های جنسیتی چه پرسشهایی می تواند در ذهن ما برانگیزد؟به هر حال در وضعیت بغرنجی بسر می بریم.مایی که خود به یاری تمدن غربی به حقوق جدیدمان آشنا شده ایم و ایشان را متهم به کجروی و فساد در تفکر و اخلاق می کنیم، اکنون پرگویی ، زبان پریشی و افسارگسیختگی عواطف و شهواتمان را نشانه ی روشنفکری دانسته و دیگران را هم به آن فرا می خوانیم. من قصد محکوم کردن حتی لجام گسیخته ترین احساسات و شهوات را البته در دنیای خصوصی آدم ها ندارم ، اما وقتی خارج از این حریم خصوصی با رنگ و لعاب فلسفی به اطرافیان خود آسیب می زنیم و اخلاق جمعی را به منزله ی جرثومه ی آخرین واپس نگریها به استهزاء و نیشخند می گیریم ، تمامی ثمره ی تلاشهای احتمالی مان را به باد گره می زنیم.

من در پی ایراد موعظه ی اخلاقی نیستم که آن کار فقیهان و کشیشان است، اما دامان حقیقت را می بینم که ازدروغ وتزویر و ژست های روشنفکرانه آلوده شده است. براین اساس انسان هایی را که هنوزاز نظر آگاهی به دنیای سنت تعلق دارندبر موضعی برتر ازدسته ی خاصی از روشنفکران واتتلکتوئلهای امروزی می نشانم.زیرا درارتباط باسنتی ها می دانی از چه سخن می رانند وحتی اندیشه های ی واپس نگرانه احتمالی شان از کجا ناشی می شود، لذا می دانی با چگونه آدمی طرف هستی. اما درمواجهه با یکی ازاین نمونه هایی که از هر فیلسوفی مقاله ای خوانده یا از هر شاعری شعری خوانده وبه خیال خود مسئولیت تغییر معادلات جهان تنها به عهده ی اندیشه نحیف وی گذارده شده است درمی مانی با چگونه موجودی طرف هستی که برای هر کلمه ات کلی حرف دارد که ازدرمخالفت درآمده باشد چون مخالفت کردن نشانه انتقاد و انتقاد جوهر روشنفکریست!

من باز هم در صدد آن نیستم که مبارزان راه آزادی را سرزنش کنم که چرا ازاهداف آزادیخواهانه و آرمانهای دموكراسي خواهانه ي خويش به آزادی جنسی رسیده اند چراکه ملاک حقیقت تنها خود ما وایمان به اعتقادات مان است ، اما درهراسم از کسانی که برای اینکه خود را متعلق به قبیله روشنفکران نشان دهند ، ژست می گیرند وچیزی را می گویند که به آن اعتقادی ندارند وفشار شهوت و ارضای خوسته های جنسی شان را نشانه فوران اندیشه وسنگینی مسئولیت روشنگری شان می دانند.نفس هیچ یک ازاعمال ما نمی تواند مارامحکوم کند، اما دروغ وتزویر زود تشت مارااز بام برخواهد افکند.

فعلا که ازنظراین متفکران مدرن و امروزی،تشتت فکری ،ناآرامی وبی قراری وتنبلی،نگاه بدبینانه به همه چیزوهمه کس،ناسزاگویی،دودکردن سیگار وتماشای رقص دود و انتقاد از نافهمی دیگران از درک درونیات واحساسهای لطیف شان که همیشه وسوسه ی انزوا،خودنشینی و خودکشی را درذهن ایشان ایجادکرده است، نشانه ی روشنفکری وحالات خاصی ازموقعیت هستی شناسانه شان بوده وبقیه به کلی ازعداد موجودات ذی شعور خارج اند.حالا چرا این فرد قادر است همه چیزو همه کس را به سخره بگیرد وبه هرمفهومی ریشخند بزند وتلاش ها وخون دل خوردن های تمامی هنرمندان،اندیشمندان وقافیه پردازان رنج انسانی درجامعه ی نخبه کش ایران توجهش راجلب نکند؟ جواب معلوم است.چون در عصرمدرنیته وپسامدرنیته به سر می بریم وآزادیم. آزادیم تا هرهذیانی را به مثابه یک اندیشه ناب ونشانه ای از روح مستقل ودردکشیده ی مان معرفی کنیم وپویندگان باثبات قدم راکه به هرراهی می روند اما حداقل به روش خود و طریقی که می پویند ایمان دارند، بالعنت عقب ماندگی وواپس زدگی وسنت پرستی مواجه کنیم.من تصور می کنم این شجاعان راه آزادی که هرکسی راکه سیاسی نیست ،احمق فرض می کنند وهرکسی راکه باشنیدن نصایح وراه حلهای سهل الوصول شان دست به انقلاب واسلحه نمی برد ترسو وبزدل به شمار می آورند، اگر یک شب وفقط یک شب بازندان ياهرسختي ديگري روبروشوند وشام یاسیگارشان دیر شود به هزار کارنکرده نیز اعتراف می کنند ومطمئن باشید آن را تاکتیکی برای مقابله بادشمن معرفی خواهند کرد.

من دراین میان تنها به یک چیز باور دارم وآن هم این است که ایمان به همراه خدایان دردوران جدید به مغاک گذشته فرورفت اما نه برای اینکه ایمان به دروغ رادرمابپرورد که موفق نیز شده است و نتیجه این شده است که بی صداقتی ودروغ بافی واندیشه های سرخوشانه ودودناک بروجدان لاغرونحیف ما سنگینی می کند.آری انسان ها همه باهم برابرند، اما کسانی که به آنچه می گویند وعمل می کنند ایمان دارند باکسانی که درعصر عقلانیت و مرگ خدایان تنها به چیزی عمل می کنند که ایمان ندارند یکسان نیستند.

سیف الدین فرغانی را می شناسید؟ او شاعربزرگ وفراموش شده ی قرن هفتم ایران زمین است که با وجود عظمت مقام، نامش در هیچ تذکره ای نیامده است.چهار دهه پیش دیوانش را ازمیان کتابهای کهنه ی موجود درترکیه پس از هفت قرن یافتند.سیف الدین فرغانی ازدوستان ومعاصران سعدی بوده،شاعری است صوفی مشرب وآزاده که دردیوان خود گوینده ی حوادث تلخ وناخوشایند قرن هفتم هجری است که اوج آن حمله ی وحشیانه ی مغولها بود.حمله ای که تمامی دارایی ایران زمین راکه پس از حمله اعراب بدوی برای ایرانیان باقی مانده بود به باد فنا داد وقرون وسطای ایرانی را سبب گشت. وی برخلاف سعدی که دراوج نامرادی ،تلخی زمانه وهجوم بیگانه ازسبزی و عشق و بهار وفروردین می سرود، حماسه ای از خشم وخروش روح زمانه ی خود سروده است که انگار هنوز از پس قرن ها زبان حال ماست.شعر زیر را که نمونه ی شگفت انگیز روح تعهد والتزام شاعر آزادیخواه ایرانی است به شما دوستان نستوه و مقاوم تقدیم می کنم:

هم مرگ برجهان شما نیزبگذرد

هم رونق زمان شما نیز بگذرد

وین بوم محنت- ازپی آن تا کندخراب –

بردولت آشیان شما نیزبگذرد

بادخزان نکبت ایام ناگهان

برباغ و بوستان شما نیزبگذرد

آب اجل- که هست گلوگیر خاص وعام-

برحلق وبردهان شما نیزبگذرد

ای تیغتان، چونیزه، برای ستم دراز!

این تیزی سنان شما نیز بگذرد

چون دادعادلان- بجهان در- بقا نکرد

 بیداد ظالمان شما نیزبگذرد

درمملکت چوغرش شیران گذشت ورفت

این عوعو سگان شمانیزبگذرد

آنکس که اسب داشت، غبارش فرونشست

گرد سم خران شما نیز بگذرد

بادی- که درزمانه بسی شمعها بکشت-

هم برچراغدان شما نیزبگذرد

زین کاوانسرای بسی کاروان شدند

ناچارکاروان شما نیز بگذرد

ای مفتخربه طالع مسعود خویشتن!

تاثیراختران شما نیزبگذرد.

این نوبت از«کسان» شما به «ناکسان» رسید

نوبت ز ناکسان شما نیز بگذرد

بیش ازدو روز بود ازآن دگر کسان

بعد از دو روز ازآن شما نیز بگذرد

برتیرجورتان به تحمل سپر کنیم

تاسختی کمان شما نیز بگذرد

 درباغ دولت دگران بود مدتی

این گل، زگلستان شما نیز بگذرد

آبیست ایستاده، درین خانه، جاه ومال

این آب ناروان شما نیز بگذرد

ای تو رمه سپرده به چوپان گرگ طبع!

این گرگی شبان شما نیز بگذرد

پیل فنا که شاه بقامات حکم اوست

هم برپیادگان شما نیز بگذرد

ای دوستان!خواهم که به نیکی دعای« سیف»،

یک روز برزبان شما نیز بگذرد.

زندان جایی است که افراد ناهنجار، مخل نظم و امنیت عمومی وبزهکاررادرآن دور ازمردمان دیگر گرد می آورندتا دیگران از شرآنها درامان باشند.این افراد به عنوان نمادهای زشتی وپلشتی که وجودشان وجدان جامعه را می آزارد، در یک چهاردیواری ودرکنار یکدیگرتوسط نگاهبانان نظم وامنیت عمومی وقوه ی داوری قاضیانی که نماداراده ی ضد شرانسان هاست، گرد می آیندتا شر با شر وزشتی بازشتی کنار هم زیسته ودر بیرون این حصار،اراده های به ظاهر آزاد و وجدان های بی گناه دور ازاین پلشتی ها با خیال آسوده باهم به سر برند.زندان تنها یک مکان نیست،بلکه یک سمبل یا نماد است، سمبلی ازجامعه ای که با زندانی کردن آدمیان ودر واقع محبوس کردن اراده ی آنها دریک قطعه چهاردیواری می خواهد با صدای بلند وشمرده اعلام کندکه از زشتی ها بیزار است و وجودزشتکاران را به مثابه زباله هایی که سیمای زندگی روزمره را می آلایند، برنمی تابد.

حافظان نظم با زندانی کردن انسان ها می خواهند با تکیه بر وجدان شخصی خود و وجدان جمعی جامعه (اگر ممکن باشد) به زندانی بگویندکه جامعه (یعنی ما) از رفتاری که درپیش گرفته است رضایت نداردو او می باید با قدم زدن در سلول های تنگ وتاریک نقاب به چهره زده وآداب رایج میان مردم را تمرین کند. آزاذی در فضای بیرون لازمه اش مقدار معتنابهی "ریاکاری" است، چیزی که ازآن به" ادب" و"تمکین" یاد می شود. کاری را که رسولان آسمانی ، واعظان زمینی که سرشان درآسمان است و ماموران حفظ نظم وتمکین نتوانستند در حق این افراد ناهنجار، حقیر، طرد شده ومورد لعن واقع شده برای سربه راهی شان به انجام رسانند، اکنون چهارسوی دیوارهای سلول با معجونی از خشم وشلاق به خوبی انجام می دهد! اینجا دیگرآجرها ودیوارهای سیمانی نصایح وراهنمایی هایی ارائه می دهد که هیچ کشیش یا روحانی مقدسی نیز قادر یه چنین فصاحت و بلاغتی نیست.

زندان اولین وساده ترین راه دور کردن نفرین شدگان جامعه است که البته شگردی برخاسته از حس غریزی انسان در دور کردن خود از محلی است که بوی خطر از آنجا شامه اش را می آزارد. زندان جمعه بازار اراده های ناهمگون و متضاد آدمیان است از بی گناه ترین آنها گرفته تا دهشت انگیزترین شان. آدمیان هر قدر هم در طول تاریخ چهره عوض کرده باشند ، شکل های ظهور شر از آنها در قالب انجام یک قتل ، ایجادصدمه ، دزدی و... همواره از بدوی ترین انسان ها تا امروزی ترین شان فرق چندانی نکرده است. اما یک نوع مهم صدور شر و فتنه را که به نظر حافظان نظم ودایه گان جامعه خطرناک ترین !نیز است، فراموش نکنیم و آن هم ظهور شر وپلشتی روی کاغذ ودر قالب یک کتاب یا صدور کلام در هوای آزاد واز طریق برخورد مکانیکی مولکول های هوا ست، آنجا که کلام فتنه انگیز مادامی که در فضا توسط گوینده جاری می شود، همچون سم فضا را آلوده کرده و زهر را از طریق گوش ها به مغز و قوای روحی منتقل می کند. خب انتظار داریدنگاهبانان نظم و نمایندگان وجدان عمومی جامعه در برابر این نوع خطرناک فتنه انگیزی وتکثیر نوع دیگری از آگاهی که در نظر ایشان به جهالت شبیه است ، مرتکب خیانت شده وسکوت پیشه کنند؟

قاضی به عنوان فردی انسانی از جنس همان انسان هایی که به خاطر غلیان غریزه و شور یا جوشش غیر عادی اندیشه دچار خبط و گناه شده و محتاج زندان به عنوان کفاره ی پاکی نفس ، برای صدور حکم قتل یا تبعید وزندان، باید لحظه ای در قامت یک موجود غیرانسانی تمامی غرایز واحساسات مشترک خود را با متهمین و دیگر انسان ها به کناری گذاشته ودر کسوت یک مجسمه ی مفرغی خالی از هرگونه شعور ، غریزه واحساس رأی به محکومیت انسانی بدهد که طبق تقدیر یا تصادف جای آنها به سادگی به عنوان حاکم یا محکوم می توانست وارونه باشد.

اگر انسانی به خاطر "عشق" مرتکب قتل یا جرح شده قاضی باید عنصر عشق را درخود به قتل رسانده واز جایگاه موجودی که هیچ گاه عاشق نبوده یا اگر عاشق است با قتل معشوق در ذهن خویش رأی صادر کند، یعنی خود را محکوم کند. اگر انسانی به علت گرسنگی یا احتیاج دست به دزدی زده ، قاضی محکمه میباید با سرقت احساس نیاز خویشتن برای زنده ماندن و نفس کشیدن و با فراموشی احتیاجات بدیهی خود ، در جایگاه مترسکی که همواره با بلند کردن دست ها مواظب کلاغ های دزد است اما دردل همیشه چشم به خوردن محصولات مزرعه دارد، این موجودات مزاحم و کلاغ های ساه وجدان مزرعه را از محصول تلاش دیگر افراد دور سازد. قاضی یا حاکم شرع و عرف هیچ گاه نمی تواند خود را در کسوت متهم یا محکوم بنشاند زیرا در این صورت به انسان دارای جوششی از احساس هایی خواهد شد که او را از شکل مجسمه ی مفرغی به انسان دارای گوشت و پوست و حساسی تبدیل خواهد کرد که از تعدد احکام صادره و محتوای آنها که تماما مناسب پیکره های فلزی است دچار سرگشتگی وسرگیجه خواهد شد. قاضیان و داوران جامعه ی ناهماهنگ ،نامأنوس،گرسنه وتحقیر شده ی امروزی ما خود زندانیان زندانی هستند که در آن از عواطف انسانی وشفقت خبری نیست، مگر به عنوان یک زایده ی تحقیرکننده ی روح محکوم.

 این پیکره های فلزی فراموش کرده اند که هیچ قاتل یا جنایتکاری با خواندن یک کتاب دست به اسلحه نبرده است واصولا ازلمس یک ورق کاغذ احساس چندش انگیزی به وی دست می داده است وحتی اکنون نیز رای صادره روی برگه حکم را هم به صورت شفاهی برایش می خوانند.

نویسندگان کتاب های به زعم ایشان شرانگیزوتباهی آور، در صددند تا تخاصم دنیای واقعی و خشونت با انسان ها رااز طریق کلمات به روی کاغذها و درون کتاب ها جاری کنندتا اندیشه بد را اندیشه ی خوب وقوه ی شرراقوه ی خیر ونیکی پاسخ گوید.

زندان ها برچیده نخوهند شد، بلکه تنها می توان از رهگذر آزادی اندیشه و بیان اندیشه به موقعیت دلپذیرتری دست یافت تا هرلحظه ازقدرت تهدیدکنندگی وداموکلسانه ی آن کاست وانتظار اصلاح انسان ها رااز دیوارها وسیم خاردارهای زندان هر چه بیشتر به عهده ی وجدان های آگاه واحساس همبستگی میان انسان ها گذاشت.برقراری امکان تضارب وتعامل اندیشه ها در نهایت منجر به ظهور انسان هایی خواهد شد که با آکاهی نسبت به موقعیت رنجبار بودن ، همدیگررا کمتر خواهند آزرد. انتظار چنین چیزی از جامعه ی ایران داشتن مانند انتظار روییدن سوسن از میان خاکهای داغ بیابان های بایر ایران است! 

مرگ با دستان خويش، يكي يكي نخهاي نامريي كه ما را به زندگي مي آويزد را قطع مي كند وبهانه هاي دوست داشتني مان را براي ادامه ي نفس كشيدن از ما مي گيرد تا كم كم با غلبه بر هراس ازمرگ براي مردن آماده شويم. با مرگ  خاطره هايي چون خسرو شكيبايي ما باور مي كنيم كه شبح مرگ همين نزديكي هاست وما را مي پايد.اما چه باك كه اين خاطره ها به جايي كوچ خواهند كرد كه باوجودشان پس از مرگ تنهايي راحس نخواهيم كرد ، بلكه حريصانه مرگ را دوست ترخواهيم داشت.

روابط میان مردم با مردم و مردم با حکومت ها را خصوصا در جوامعی مانند ایران به خاطر فربهی قدرت دولتی جز در نسبت با قدرت نمی توان فهمید.منظور من از قدرت دولتی، قوه ی مجریه به عنوان بازوی اجرایی قدرت نیست، بلکه تمامی مظاهر اعمال قدرت حکومتی و نهادها و موسسات نظامی، ایدئولوژیکی و حتی مالی را در نظر دارم.تبیین رابطه ی مردم ایران با حکومت ذیل مفهوم «شهروندی» امکان پذیر نیست یا در بسیاری جهات به خطا خواهد رفت. « شهروندی» مقدماتی دارد که با انتظارات یکسویه ی قدرت در ایران از افراد جامعه منافات دارد. انسان ها قبل از آن که رعیت یاشهروندحکومتی باشند، «انسان » هستند و فارغ از نحوه ی تفکر یا عقاید خاص شان محق و مهم هستند.تبعیت آنها از ارباب قدرت و قوانین نوشته و نانوشته شان معطوف به تمایل یا رضایت قبلی آنها نسبت به مشروعیت رژیم ها در صیانت از حقوق شان در برابر افرادی است که می توانند در آنها احساس ناخوشایند «ناامنی» ایجاد کنند.

در جامعه ی ایران انتظارات حکومت از تک تک افراد آنچنان فربه شده وافزایش تصاعدی می یابدکه جا برای تنفس آزادانه و خودمدارانه در زندگی شخصی تنگ تر و تنگ تر می شود.حتی رنگ لباس و نحوه ی آرایش ظاهری در نسبت مستقیم با قدرت تعریف می شود، زیرا در چنین جوامعی به غلط فرض می شودکه آزادی های اجتماعی به قدرت سیاسی ضربه زده و هرج و مرج را جانشین «امنیت» می کند. حتی مدل توسعه ی چینی که آزادی های اجتماعی را به بهای انسداد فضای سیاسی می پذیرفت، از محدوده ی انتخاب های رژیم کنار رفته و « کنترل دولتی» را سرلوحه ی وظایف خویش قرار می دهد.این چنین قدرت دولتی در تمامی مظاهرش، دست و پای خود را دراز کرده ودر هر گوشه تنگی چشمی حافظ ثبات موجود است. و این بزرگترین خبطی است که قدرت در ایران مرتکب می شود. زیرا «امنیت مکانیکی» را به کوچه ها ، خیابان ها، نهادها ، دانشگاه ها و موسسات فرهنگی تزریق کرده و درعوض احساس ناامنی رادر تمامی شکل های فیزیکی وروحی اش به درون انسان ها وبه ارواح آدمیان حواله می دهد.

اکنون انسان ها تحت نظارت یک قدرت پدرسالار همانند افراد نابالغی تربیت می شوند که خودبه تنهایی قادر به درک مصلحت امور خویشتن نیستند.این افراد نابالغ که قرار بوده است شهروندان آزاد امروزی باشند، اکنون به خاطر خصلت پویای اطلاعات و اخباررسمی و غیر رسمی که از مجرای غیرحکومتی به طرف آنها سرازیر می شود، با کهکشانی از انتخاب هایی مواجه می شودکه قبلا توانایی انتخاب به خاطر نوع نگاه ارباب قدرت از آنها گرفته شده است.این چنین می شود که هراس از مواجهه با دنیاهای بیگانه و متفاوت با دنیای همسان و یک شکل ما به صورت احساس ناامنی به مارو میآورد. آن چه برای حکومت مهم تر است ، آرامش ایستایی است که به ظاهر در بین طبقات مختلف ودر جلوی دیدگان ظاهری رژه می رود.در حالی که انسداد روحی و ذهنی رهاورد چنین «امن سازی مکانیکی» است، احساس سرخوردگی، محرومیت وحس بیگانگی با ساحت های دیگر زیستی از دیگر تبعات این دیدگاه است که البته باز هم بیکار ننشسته ومحصولات دیگر خود را مانند انواع بزهکاری های اجتماعی ، انواع خشونت های فردی ، خانوادگی ، جنسیتی، اعتیاد فراگیرو... به بار می آورد.

جامعه به مانند یک هولوگرام یا سیستم فراگیر به مانند یک کل یگانه عمل می کندکه دست گذاشتن بر یکی از ابعاد اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و غیره ی آن حتی اگر به ظاهرباعث پنهان کردن اختلال یا نارضایتی از امور شود، تأثیر خودرا دربعدی دیگر به زودی آشکار می کند.نمی توان همه چیز را فدای امنیت سیاسی و ایدئولوژیکی کرد وانتظار بروز بحران های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی را نداشت.نگاه به حوزه ی تصمیم گیری به عنوان یک کل که قرار است تنها یک هدف را برآورده سازد، هنوز ازسیاستمداران پدرسالار ما ساخته نیست! فعلا ایشان درجزیره های دورافتاده ای ازیکدیگر به سر می برندونمیدانند امواجی که گاه و بیگاه آنها را می آزاردبه خاطرتصمیم های به ظاهر ساده ای است که هم قطاران آنها در حوزه های اختصاصی خود گرفته اند. چون دوره ی اشکانیان به پایان رسیده و حکومت ملوک الطوایفی دیگر آن قابلیت وکارکردهای قدیمی اش را ندارد، دنیای بیرون و خصوصا غرب نیز به ایران ما به مانند یک کل که دارای یک روح است نگاه می کندنه به عنوان جزایری جداازهم که آدم های شان همدیگر را نمی فهمند.

نتیجه ی چنین عملکردی این است که فرد ایرانی به همراه طیف وسیعی از احساس های ناخوشایندی به سر می برد که قدرت هرگونه تفکر و تصمیم درست بعدی را از او می گیرد.برای وی دور ازذهن نیست که هر لحظه وقوع جنگ یا حمله ی اتمی، قحطی، کمبود ارزاق، افزایش مالیات، کم شدن قدرت خرید، کاهش رفاه عمومی، ناامنی شغلی و بیکاری، فشار روانی برای قبول ایدئولوژی های حاکم، یکسات سازی روحی وحتی قالب سازی فیزیکی و ظاهری آدم ها را اتتظار بکشد وار شنیدن حمله ی ناگهانی یک یا گروهی از دشمنان قسم خورده دچار تعجب نشود، انتظار باریدن سنگ را از آسمان ببردو ظهور هیولای لویاتان از خشکی زمین های مملکت اش او رادچار هراس و حیرت نکند، چون در تمامی اوقات شبانه روزبه یاری نگاه خیرخواهانه، پدرسالارانه وامنیتی ارباب قدرت در ایران، تمامی توطئه های جهان آدم ها ،دنیای طبیعت و حیات وحش را به درون جان خویش مکیده و همانند رستم دستان به ستیز و جنگ هرروزه با دیوان سیاه و سپید از چین وماچین برخاسته است! اکنون دیگر نه نایی برای مبارزه و نه توانی برای اندیشیدن دارد.بروز بحث های بی پایان، عوامانه وزبان پریشانه ی سیاسی و اخیرا اقتصادی به عنوان رنگ ولعاب انواع نارضایتی ها  در تمامی شئونات جامعه میان مردم و حاکمان ، نشانه ی آشکاری است که جامعه ی ایران به طرز باورنکردنی بد اداره می شود!!

درباره علل انحطاط فرهنگ و تمدن ایران زمین همواره مباحث مختلفی ذکر شده است.دراین میان ازمهم ترین دلایلی که موجبات تعطیل اندیشه وتهی شدن آن از خردورزی فلسفی را در گذر تاریخ فراهم آورد، یکی را غلبه ی روح تصوف، اشراقیگری و عرفان زاهدانه بر تأملات عقلانی وتوجه به ظواهر شریعت از منظر فقه بر دیگر قرائتهای ممکن از دین دانسته اند.در مقابل صوفیان وعارفان درویش مسلک عقل ستیزی که به گفته ی عبدالحسین زرین کوب تبدیل به متفکران قوم شده بودند، جریان مخالفی وجود داشت که توجه را از ظواهر شریعت به تامل عقلانی در آن فراتر برده و دیگران را از قشری اندیشی و تقلید عابدانه برحذر داشتند. بهای سنگینی که شیخ شهاب الدین سهروردی از بزرگترین نمایندگان این جریان اندیشگی با از دست دادن جان خود پرداخت ،تنها یک نمونه از دشمنی فقیهان و متشرعانی بود که با نزول وحی کار جهان را تمام شده می دیدند و دیگر نیازی به کاربرد عقل در تفسیر سنت و دین نمی دیدند.اینان دریکی دو سده ی اخیر به جمع نامیمون فقه و عرفان پرداخته ، آخرین ضربه کاری را بر پیکره ی عرفان عاقلانه ای که نمایندگانی  چون شیخ اشراق،نجم الدین رازی، مولوی،  شمس تبریزی وعده ی قلیل دیگری داشت، وارد آوردند.این چنین می شود که در دوران اخیر قشری ترین فقها نیز رسالاتی مشحون از غزلهای عارفانه نگاشته و از رخ معشوق ،خال لب، کمند زلف و زیبایی مغ بچگان عقل و هوش از دست داده اند!

من در اینجا فقط به جهت معرفی تفاوتهای نگاه عقلانی و اومانیستی عرفان خردورزانه ای که به کار این جهان می آید در مقابل عرفان زاهدانه و درویشانه ای که زهد وتسلیم در برابر مشیت نوشته و نانوشته را ارزش می شمارد، فقراتی از گفته های منسوب به شمس تبریزی را می آورم. تأمل در این سخنان عمق این تباین و پتانسیل عظیمی را که در ستیز با ظاهراندیشی، شخصیت پرستی وتقلید متعبدانه از انگاره ها و اسطوره های پیشینی در خود نهفته دارد، به خوبی نشان می دهد:

-عرصه ی سخن، بس تنگ است!عرصه ی معنا فراخ است! از سخن پیشتر آ ! تا فراخی بینی و عرصه بینی!

-هنوز ما، را «اهلیت گفت» نیست! کاشکی، «اهلیت شنودن»، بودی! «تمام - گفتن»، می باید، و«تمام – شنودن» ! بر دل ها مهراست، بر زبان ها، مهر است ، وبرگوش ها ،مهر است!

-ایام را مبارک باد از شما! مبارک شمایید! ایام ، می آید تا به شما مبارک شود!

-ائمه که باشد؟ مرا به ائمه چه کار؟

 - ما خود ائمه ایم!

 گفت:چنین مگو! تو ائمه ی دیگرانی.دیگران ائمه ی تو اند.

-همه را در خود بینی: از موسی و عیسی و ابراهیم ونوح وآدم وحوا و آسیه وخضر والیاس، و«فرعون» و«نمرود»!... تو عالم بیکرانی! جه جای زمین و آسمانها؟!

-خیا ل ها کم نیست: از خود خیال می انگیزی و حجاب خود می سازی، و بنا بر آن خیال، تفریح می کنی!... 

-شمس خجندی برخاندان{پیامبر} می گریست.ما بر وی می گریستیم. – بر خاندان چه گرید؟!یکی به خدا پیوست، برو می گرید، بر خود نمی گرید؟! اگر از حال خود واقف بودی،بر خود گریستی!

 - گفت دربان که تو کیستی؟گفتم:این مشکل است،{صبرکن}تا بیندیشم!... بعد از آن می گویم که: پیش از این روزگار، مردی بوده است بزرگ، نام او« آدم !» من از فرزندان اویم!...

 - چون گفتنی باشد و همه ی عالم از ریش من درآویزد که مگر نگویم...، اگر چه بعد از هزار سال باشد، این سخن، بدان کس رسد که من، خواسته باشم!

   - اگر بر عرش روی هیچ سود نباشد! و اگر بر بالای عرش روی، واگر زیر هفت طبقه ی زمین ،هیچ سود نباشد! در دل می باید که باز شود.

  - ساقیان،رقاصان،نوازندگان وخوانندگان زن را خدا آفریده است!اگر بدند یا نیک اند، درایشان بنگریم!در کلیساها هم برویم! ایشان را بنگریم!

-قومی هستندکه پیش ایشان، این باشد که:همه ی کارهات حواله به« فردا» باد! یعنی، «امروز»چه شد؟ «امروز» را برون کردند؟!چه گناهی کرده بود« امروز» ،که از حساب بماند؟!

    اما نشانی از مرگ نیست

    در جیغ زنجره                    

                              ماتسوئو باشو (۱۶۹۴- ۱۶۴۴) 

در فیلم های علمی یا حتی در فیلم هایی از نوع  جنگ ستارگان شاهد تصاویر سه بعدی از انسان یا موجودات دیگر  بوده ایم که به کمک اشعه ی لیزردر مقابل ما ظاهر می شود.تکنولوژی در اینجا «جادوی حیرت آوری » را به کار برده است.این تصویر سه بعدی جلوی ما ظاهر می شود، تا جایی که به نظر می رسد حقیقی است اما چون دست خود را به طرف آن دراز می کنیم، دست ما در آن فرو رفته و پی به نا واقعی بودن آن می بریم. ما می توانیم حول این تمثال سه بعدی پرسه بزنیم و آن را از جهات مختلف  بازبینی کنیم، اما چون بخواهیم به درون آن نفوذ کنیم تلاش ما متوقف می شود. ما با پدیده ای مجازی روبرو شده ایم که سخت واقعی جلوه می کند.این تصاویر ، تصاویر «هولوگرافیک» هستند.

برخی دانشمندان معتقدند که جهان ما همچون یک هولوگرام  بسیار عظیم است ؛یعنی «توهمی باشکوه» که واقعی تر از آن تصویر سه بعدی فیلم جنگ ستارگان نیست.شواهد و دلایلی در کار است که دنیای آشنایی که ما می شنا سیم ، تنها بازتاب ناواقعی و مشجع گونه ی سطحی از واقعیت عمیق تری است که فعلا از ما بسیار دور است.این دنیای آشنا شامل تمامی شکل های واقعیت از درختان، سنگها ،رودخانه ها ، شهاب سنگها ، کهکشانها و حتی امور ذهنی ، روانی و عقیدتی است. اگر جهان ما جهان ایده ها ست، این ایده ها تا زمانی زنده هستند که به کار توجیه وقایعی که برای ما پرسش یرانگیزند، بیایند. ایده ی  «دموکریتوس » درباره ی اتم در زمانهای اخیر به طرح یا « مدل کشمشی » تبدیل می شود که معتقد بود الکترونها و پروتون ها به صورت یک در میان در کنار هم قرار گرفته اند و همدیگر را از نظر الکتریکی خنثی می کنند. این نظریه تا آنجا که برای توجیه برخی پدیده های اتمی کارا بود، دوام یافت تا اینکه با توجه به پرسش هاب جدید،« مدل سیاره ای اتم» شکل گرفت که طبق آن پروتون ها در مرکز هسته متمرکزند و الکترونها همچون سیاره های منظومه شمسی به دور هسته در مسیرهای مشخص همچون جاده در حرکتند. با تکامل علم فیزیک و شیمی ، پدیده های اتمی پیچیده تری مورد بررسی قرار گرفتند و به دنبال آن تناقض ها  و چالشهای جدیدی مطرح شدند که مدل سیاره ای اتم جوابگوی آنها نبود.به خصوص که دعواها بر سر ماهیت الکترون و اینکه آیا به صورت ذره یا موج در فضا حرکت می کند به نتیجه نرسید.

به نظر می رسید که بار دیگرانسان به  زمانهای بسیاردور رجعت نموده ، بازگشتی به تعمقات و پرسشهای مطرح شده در باب ماهیت « ماده سازنده ی جهان» توسط فیلسوفان طبیعی یونان کرده است.گویی بشر می بایست تا دوباره این سوال را از خود بپرسد و اگر به پاسخ جدیدی می رسید باید در تمامی شکل های آگاهی خود که با توجه به پندار قبلی خود سازمان بخشیده بود تجدید نظر می کرد.

۱.راستش اجازه می خواهم هر از چند گاهی هم به صورت شهودی بتوانم بنویسم.  اخیرا زیاد از خودم می پرسم که هدف از تلاشهای هر روزه ی انسانی چیست؟ چرا کتاب می خوانیم و در پی هر سئوالی به هر کجا سرک می کشیم؟ چرا اینقدر در پی ساختن مفاهیمی هستیم که حتی چه بسا به خودی خود اهمیتی نداشته باشند یا ما به ازای خارجی نداشته باشند؟ یا به فعالیتهای  سیاسی و فرهنگی می پردازیم وچرا اینقدر حرص تغییر جهان را داریم؟

۲.کارل پوپردر جایی می گوید: «آنچه به راستی وجود دارد، انسان است با رنجها و شادمانیهایش.من به این معنا فرد گرایی بودم که برایم روشن بود این یکایک افرادند که باید میانشان عدالت پدید آید. مفاهیمی مانند انسانیت یا حتی طبقه، انتزاعاتی هستند که گاه می توانند بسیار خطرناک شوند،…بدین افراد چه می توان گفت که حاضرند برای آسودگی انسانیتی انتزاعی ،افراد ملموس را قربانی کنند؟».

 ۳.استاد مصطفی ملکیان نیز تصریح می کند که برای وی موضوع سنت یا تجدد و حقوق مدرن به خودی خود اصلا مهم نیستند مگردر این جستجو گریها امکاناتی  را بتوان فراهم آورد که به تخفیف درد انسان های گوشت وپوست داری کمک کند که هر روزه در اطراف ما رنج می کشند و جان می دهند.

۴. افلاطون و شاگرد خلف اوارسطو  به مانند بسیاری فیلسوفان یونان غایت «سیاست» را تنظیم روابط آدمیانِ هر جامعه از طریق رشد و پرورش فضیلتها یی چون شجاعت، دوستی، خویشتن داری و…دانسته اند.

قبل از نتیجه گیری از این مقدمه نا خود آگاه به یاد ماجرایی واقعی می افتم که دکتر ناصرالدین صاحب الزمانی نویسنده کتبی چون « خط سوم » در مقدمه کتابی از خود به آن پرداخته اند.ایشان ماجرایی مربوط به خود را تعریف می کند که درسالن سینمایی  که در حال نمایش زندگی مصیبت وار کودکی خیابانی بوده مردی از میان تماشاگران به شدت تحت تأثیر احساسات قرار گرفته و با صدای بلند می گریسته است. اما بشنوید ادامه ی ماجرا را که همین مرد پس از پایان فیلم در بیرون از سالن سینما وقتی با اصرار های مکرر کودکی خیابانی برای خریدن آدامس از وی مواجه می شود، او را به باد مشت و لگد می گیرد تا جایی که همسر وی کودک را از دست وی نجات می دهد.شما خود میان رفتار این مرد داخل سینما و بیرون ازسینما  که تعدادشان میان ما کم هم نیستند، برای کدام یک اصالت قائل می شوید؟

اما به عنوان نتیجه گیری از این مقدمه می خواهم مطلبی را طرح کنم : به نظر می رسد ما  بسیاری مواقع هدف اصلی یا آغازین فعالیتهای ذهنی و پراتیگ خود را در حوزه ی سیاست ،فرهنگ و اجتماع به فراموشی می سپاریم تا جایی که شانه هایمان زیر بار مفاهیمی خرد می شوند که بیش و پیش از همه، خود خالق آنها بوده ایم .در این بین با بندگی در مقابل مفاهیم خود ساخته ، هر روز انسانی مقابل ما به زانو می افتد و ما تنها نظاره گر این مراسم  مدرن قربانی کردن هستیم که تنها  به کار شکوه بخشیدن به این آیینها می آید.

هویت دوگانه ما و تحمیل مفاهیم مدرن همچون آزادی ، حقوق بشر، برابری وغیره بر وجدان معذب تاریخی ما که رهاورد آشنایی حسی  ما با غرب بوده است ،باعث شده تا در سطح حسیات و عواطف متوقف مانده و این ارزشها را در صورتی که به آنها ایمان داریم درونی نکنیم. به همین خاطر هر لحظه ممکن است کودکی را تازیانه بزنیم ، به انسانی رنج وارد آوریم، چراغ قرمزی را رد کنیم و در دل به  داستان زایش و تحول قانون بخندیم. آری، به یاری شعبده و افسون تجدد مأبانه است که در مقابل دریچه ی« شهر فرنگ» یا  در سالن سینمای مفاهیم ، به یکباره دلمان برای بشریت می سوزد و پس از پایان نوای خوش آهنگ موسیقی که به یاری افسون، این مار خوش خط و خال را احضار کرده است ، دوباره با سر در سرزمینهای شرقی فرود می آییم.

من باور دارم که هدف از تمامی فعالیتها و تلاشهای بشری کاستن از شدت مرارت انسانها از رهگذر« دانایی» است تا انسانها فراموش نکنند که در عصر حاضر بیش از هر زمان دیگری نیازمند پرورش روح « نیکوکاری » در میان خود هستند تا بهشتی را که نا امیدانه به آسمانها وبه ابدیت حواله داده اند ،در همین زمین و روی خاک سرد بنا کنیم، چرا که شانه های آسمان تحمل چنین بنای سترگی را ندارد!

«این نیست که جهان نمودها بر خطاست،این نیست که در آنجااشیا،همه در یک سطح از واقعیت نیستند،بلکه این است که اگر با نظام هولوگرافیک به جهان نفوذ کنید و بدان بنگرید،به دیدگاهی متفاوت خواهید رسید،یعنی به واقعیتی متفاوت.و اینکه آن واقعیت می تواند چیزهایی را تبیین کندکه تاکنون از نظر علمی تبیین ناپذیر بوده اند.»

ما جهان اطرافمان را آن طور که می بینیم می فهمیم یا تفسیر می کنیم.جهان ما جهان ایده هاست.ایده هایی که ما با تلاش برای درک کیفیت هستی می سازیم و همچنین ایده هایی که کتابها، رسانه ها ،تصاویر اطراف و جامعه همچون یک کلی در ما ایجاد می کنند.این ایده ها حتی در جنبه ی ناخودآگاهی شان کنترل اعمال ، ورفتارو به خصوص تکانه های ذهنی ما را در بر می گیرند.در اینجا منظور من از این تصاویر ذهنی یا "پیش ذهنی" ایدئولوژیهای  عقیدتی و سیاسی نیستند،بلکه توجه من درباره ی نحوه ی« فرایند شناخت» است؛نوعی شناختِ« شناخت» یا نحوه ایکه مغز به عنوان حلقه ی اتصال ما با دنیاهای دیگرو ساحتهای دیگرِ زیستی به کار میبرد.

اما فایده این پزوهش چیست؟ پاسخ من این است که ما اگر بتوانیم از رویه های شناخت به لایه های زیرین و پنهانی آن فراتر برویم با شعبده ی  نظم شگفت انگیزی مواجه خواهیم شدکه کمترین حاصل آن تغییر دیدگاهمان درباره انسان،کیهان و هستی است.این « وادی پنهان» همواره ما را به سوی خود می خواند.نفوذ به جهان از طریق« تفکر هولوگرافیک »که هدف من در این سلسله بحثها خواهد بود ،گویی  ما را همچون آلیس در سرزمین عجایب با حقایقی روبرو خواهد کرد که پیشتر از آن نمی دانستیم و در بند آگاهی ای بودیم که در دیواره ها  متوقف می ماند. قبل از نزدیک شدن به چنین دیدگاهی ،ما از نتایج شاخه ی «فیزیک نظری جدید» و کوانتوم در حوزه هایی که منظور ماست، بهره خواهیم گرفت.به نظر می رسد در دوران اخیر تفسیر نتایج آزمایشگاهی به تعابیر فلسفی، بسیار نزدیک شده است و ما از یک جا به بعد ناگزیر به دخالت دادن «ذهن» در نتیجه گیری از فرایندهای آزمایشگاهی هستیم.درست بودن این دیدگاه چیزی نیست که به سادگی بتوان آنرا رد کرد یا پذیرفت.به هرحال جرقه تلاش برای فهم چنین منظرگاهی در اینجا زده خواهد شد.

مایکل تالبوت نویسنده ی کتاب«جهان هولوگرافیک»که با ترجمه ی «داریوش مهرجویی »در ایران چاپ شده است،می نویسد:«هرگاه بر ترس خود از آب فایق شدید،شنا کردن در جریان اندیشه های غریب و دلفریب فیزیک کوانتوم را بسی بیش از آنچه می پنداشتید آسان خواهید یافت.و نیز به گمانم خواهید دید که تأمل و تعمق بر پاره ای اندیشه ها ،ممکن است بینش شما را نسبت به جهان نیز تغییر دهد.»

من که خود در این طریق همچون کودکی در حال آموختنم تنها ارائه گر اندیشه هایی هستم که این پیشگامان آنها را درنوردیده اند و نه بیش از آن. در این میان امیدوارم مباحثات آینده ،مفید افتد و توجه شما را برانگیزد.

پس ازتاخیری که در ارایه ی مطالب ونقطه نظرات در این وبلاگ پیش آمد، تصمیم گرفتم این رخوت را که از بهمن ماه سرد سال پیش شروع شد، به همان زمستان گذشته بسپارم وفعلا همنوا باجان طبیعت و سروش روح انگیز بهار،در فضایی جدید، گفتمان نویی ارایه دهم.در این راه به نامگذاری وبلاگ در حوزه ی اندیشه، فلسفه و اجتماعیات وفادار خواهم بود. رویکردی نیز به فلسفه ی علم واز آن مقدم ترفیزیک نظری و تاثیر آن در دیدگاه های فلسفی وپارادایم های کنونی خواهم داشت. فلسفه و علم وامدار یکدیگرند، هر چندهنوز روش فلسفی ازآن شیوه ی "اندیشیدن علمی"فاصله ی زیادی دارد.اما همه می دانیم که با تأسیس فیزیک جدید درقرن  19و تغییر رویکردها به حوزه ی علم، تأ ثیرآن در حوزه ی اندیشه و فلسفه به زودی ظاهر شد. اکنون با ظهور آخرین دستاوردهای فیزیک نظری در حوزه ی کوانتوم به نظر می رسد که این شاخه از علوم به همراه دیگر شاخه های علم حمل بخشی ازبار سنگین پاسخگویی یا گمانه زنی فلسفه را دریافتن پرسشهای بنیادین "هستی شناسی" و "انسان شناسی"و در یک کلام آرام کردن روح عصیان و عصیان روح انسانهایی را بر عهده گرفته  که بیش از پیش سرنوشت شان به هم بسته شده و فزونی رنج زیستن آزارشان می دهد.

انسداد چاک راههای ذهن وسعی در توقف زمان و مکان و خصلت ایستا بخشیدن به آن، کاری نه مطلوب و نه ممکن است، تنها پروردن خیال خام ساده دلانه ای است که نتیجه ای جز تصلب مغز، توقف گفتگو وخردورزی نخواهد داشت. نیزمعتقدم که مسأ له ی اصلی و مبتلابه جامه ی ما«انسان» است.من این مفهوم را دارای جایگاهی فراتر از نژاد، قومیت وجنسیت می دانم .در این میان ظهور ایديولوژیهای متنوع غربی در جامه ی ما، باعث شده است تا مفاهیم اساسی دنیای مدرن مانند، آزادی فردی ،حقوق بشر، تساوی نوع بشر وغیره را صرفا از این منظر ببینیم ودر این راه حتی از واضعان این نظریات پیشی گرفته ایم.ظهور این ایديولوژیها در لباس ایسم های جوراجور،به مانعی در برابر حرکت به خاستگاه هایی تبدیل شده است که اندیشیدن از آنجاها آغازیدن یافته است.آن اشتیاق فلسفی که در پی برکشیدن مفاهیم به جایگاه مثالی و سپس تزریق دوباره ی آن به بطن اجتماع است، اکنون جای خود رابه مرامهای متنوع، از نحله های عرفانی خودسازی و تزکیه ی نفس گرفته تا ایدیولوژیهای مارکسیستی(از نوع سیاسی) ، فمنیستی (آنچه اخیرا میان زنان نواندیش مان باب شده است)وغیره  بخشیده است .

آری، توجه ما از سرچشمه های نور کمرنگی از حقیقت که به مدد تلاشهای روح غربی و از مجرای برخورد با دنیای جدید حاصل شده است به تلأ لو بازتاب امواج منکسری معطوف شده است که نه از دنیای واقعیت که از پشت آینه می تابد.

«خود انتقادی» پیش شرط خودآگاهی و دانایی است.دانایی مرادف تواضع است،تواضعی به مثابه برخورد متسامح و روشن بینانه نسبت به نتایج نظرات و عقاید مردمی که کاستن از رنج ها و مرارت های ایشان تمامی هدف ماست،« فلسفیدن» جز این به مانند عبادت در صومعه تنها تندخویی و درشتگویی نصیبمان خواهد کرد.